Kabinet past wetten aan om uitbreiding van stroomnet jaren te versnellen

Het kabinet wil met aangepaste wetgeving jaren tijd winnen bij de uitbreiding van het volle stroomnet. Vergunningen verdwijnen, juridische procedures worden korter en bestaande stroomverbindingen moeten intensiever worden gebruikt om sneller ruimte te maken voor bedrijven en woningbouw.

De eerste omslag is al zichtbaar, denkt staatssecretaris Jo-Annes de Bat van Klimaat en Groene Groei. Wachtlijsten voor een nieuwe of zwaardere stroomaansluiting nemen volgens hem op sommige plekken af. "We hebben de bocht gemaakt, zou je kunnen zeggen", stelt hij in een interview met NU.nl.

Een aparte crisiswet, zoals werd aangekondigd in het regeerakkoord van het kabinet-Jetten, komt er niet. Het kabinet past in plaats daarvan bestaande wetten en regels aan. Veel maatregelen gaan pas in 2027 of 2028 in.

Al vanaf dit jaar moeten burgers bij beroepszaken tegen sommige uitbreidingen van het stroomnet direct naar de Raad van State. Lagere bestuursrechters worden dan overgeslagen.

Ook wil het kabinet vergunningen voor sommige uitbreidingen schrappen en taken van gemeenten overhevelen naar provincies. Bedrijven moeten daarnaast vaker stroom gebruiken op momenten dat er ruimte is op het net.

In het coalitieakkoord werd een crisiswet beloofd. Waarom kiest u nu voor allemaal losse wetswijzigingen?

"We hebben gekeken of we één overkoepelende wet konden maken waarmee je alles oplost, maar dat is eigenlijk niet mogelijk. Bovendien betekent zo'n heel wetgevingstraject lange procedures. Dan ben je misschien wel twee jaar bezig voordat die wet is afgehandeld."

"Daarom hebben we gekeken: waar zit het knelpunt in de wetgeving die er al is? Pas die dan aan."

Het kabinet zegt dat de aanleg van stroomverbindingen flink sneller kan. Hoeveel tijd valt er werkelijk te winnen?

"Dat varieert natuurlijk per project. Bij de grootste projecten heb je het nu soms over tien jaar. Door het aan de voorkant beter te doen, kun je misschien anderhalf jaar winnen en in de procedures nog eens anderhalf jaar."

"Uiteindelijk moet je toe naar een voorbereidingstijd van één tot twee jaar en dan gaan bouwen. Dat is de ambitie. Maar dat gaat niet morgen gebeuren. We moeten eerst zien hoe dit bij nieuwe projecten uitpakt."

Een groot deel van de vertraging ontstaat helemaal niet door wetten, maar bijvoorbeeld bij het kopen van grond en het kiezen van een locatie. Hoe groot is dat probleem?

"Ongeveer de helft zit echt in die voorbereiding. Dat begint bij het kiezen van een locatie. Nu worden vaak heel veel mogelijke plekken onderzocht. We gaan er kritischer op zijn dat je niet altijd met acht locaties begint en dan teruggaat naar één. Dat kan heel lang duren."

"Bij ieder nieuw station moet nu ook opnieuw over de grond worden onderhandeld. Wij willen daar veel meer vaste afspraken over maken, bijvoorbeeld over de grondprijs."

Burgers kunnen bij sommige stroomprojecten straks alleen nog rechtstreeks naar de Raad van State. Levert dat niet minder rechtsbescherming op?

"Wij zien dat bij deze projecten uiteindelijk bijna altijd de stap naar de Raad van State wordt gezet. Dan kun je het beter direct doen."

Uit onderzoek blijkt tegelijkertijd dat er relatief weinig rechtszaken zijn over de bouw van stroomstations. Hoeveel lost dit dan eigenlijk op?

"Het zijn inderdaad niet veel zaken. Maar elk project is cruciaal, omdat van één uitbreiding vaak weer andere uitbreidingen afhankelijk zijn. Dus al zijn het er maar tien, dan heb je wel bij tien projecten die tijdswinst."

Tegen windmolens is veel weerstand. Verwacht u die ook als er veel nieuwe hoogspanningsstations en andere onderdelen van het stroomnet moeten komen?

"Daar ben ik niet bang voor, want dat is gewoon zo. Het gros van de Nederlanders zegt: we moeten verduurzamen. Is het niet vanwege de CO2-uitstoot, dan wel vanwege de portemonnee of de geopolitieke situatie."

"Maar als dat vervolgens betekent dat er windmolens, kerncentrales of een hoogspanningsstation komen, dan snap ik dat mensen denken: dat had ik nog niet bedacht. Wij moeten het verhaal van die grote verandering dus ook vertellen."

Tegelijk wilt u sneller bepalen waar zo'n station komt. Hebben omwonenden dan nog wel genoeg tijd om mee te praten?

"Juist als we sneller een locatie kiezen, kunnen we dat gesprek eerder voeren. Zolang er nog verschillende mogelijke locaties zijn, denken mensen: het zal bij mij wel niet komen. Pas als duidelijk is waar het komt, gaan mensen erop reageren."

"Hoe sneller wij kiezen, hoe duidelijker het is waar het komt en hoe beter mensen kunnen aangeven wat hun zorgen zijn. Vanaf dat moment moeten wij dat gesprek ook snel voeren."

Een deel van de maatregelen gaat pas in 2027 of 2028 in. Wat merkt een bedrijf dat nu op de wachtlijst staat hier de komende twaalf maanden van?

"We gaan voor sommige kleinere elektriciteitsstations vergunningen schrappen. Daardoor kan de bouw sneller. Maar voor bedrijven zit veel meer snelle winst in flexibel gebruik van het net."

"Ik was onlangs bij het distributiecentrum van Lidl in Waddinxveen. Zij krijgen hun aansluiting pas later, maar hebben extra zonnepanelen neergelegd, een batterij aangeschaft en slim energiemanagement ingevoerd. Daardoor kunnen ze nu toch vrachtwagens opladen."

Netbeheerders bouwen al in recordtempo, maar in sommige regio's groeien de wachtlijsten nog. Hoe weet u dat de achterstand echt wordt ingelopen?

"We zien op dit moment dat wachtlijsten op sommige plekken ook echt weer afnemen. Dus we hebben de bocht gemaakt, zou je kunnen zeggen. Het is niet meer alleen maar een toename."

"Tegelijkertijd komen er nog steeds heel veel nieuwe aanvragen bij. Die druk blijft. Ook de komende jaren zullen we daarom veel extra ruimte op het stroomnet nodig hebben."