گزارش تحلیلی هفته؛ «خفگی اقتصادی»

عملیات «طرد اقتصادی» آمریکا علیه حکومت ایران که با پیگیری‌های دولت دونالد ترامپ، اروپا و بریتانیا نیز به حمایت از آن پرداختند، فشارهای اقتصادی علیه جمهوری اسلامی را چندین برابر کرده است.

محاصره بنادر ایران، شناسایی و انسداد شبکه‌های مالی رژیم از جمله صرافی‌های رمزارز، تحریم گسترده‌ی خطوط هوایی و شرکت‌های پشتیبان صنعت هوانوردی، هدف‌ گرفتن و غرق کردن نفتکش‌های جمهوری اسلامی و همزمان گزینه‌ی نظامی، مجموعه اقداماتی است که به گفته کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، «در نهایت به فروپاشی این حکومت منجر خواهد شد.»

پس از سه دوره جنگ طی یک سال و نیم (جنگ‌های ۱۲ و ۴۰ روزه و همچنین حملات مستقل آمریکا)، با افزایش فشارهای اقتصادی، ارجاع پرونده اتمی جمهوری اسلامی به شورای امنیت سازمان ملل، حکومت را در وضعیت بسیار دشواری قرار داده که سابقه نداشته است. مقامات ارشد نظام، فرماندهان، امامان جمعه و رسانه‌های حکومتی مدام می‌گویند: «دشمن فشار اقتصادی را با هدف ایجاد فاصله میان مردم و نظام دنبال می‌کند.» این ادعا در حالیست که سال‌هاست جمهوری اسلامی خودش به این فاصله دامن زده است.

در ایران، افزایش شدید نرخ ارز، گرانی کالاها و افزایش سرسام‌آور مواد غذایی، کمبود بنزین، کمبود دارو، گرانی اجاره خانه، حقوق ماهانه‌‌ای که جوابگوی هزینه‌های اولیه نیست و کسادی بازار، مردم را عاصی کرده است. در شرایطی که مسئولان امنیتی، انتظامی و قضایی مدام مردم را تهدید به برخورد شدید می‌کنند، در اینستاگرام یک کارزار برای اعتراض مدنی علیه گرانی‌ به راه افتاده است. تعداد زیادی از شهروندان با نشان دادن کالاهای معمولی که با قیمت‌های بسیار گران خریداری کرده‌اند، می‌گویند: «ما خوشحالیم از اینکه قیمت‌ها سرسام‌آور شده، چون اگر ناراحت باشیم و اعتراض کنیم، اعدام می‌شویم.»

برخی تحلیلگران می‌گویند با این روند، احتمالاً در پاییز یا زمستان اعتراضات خیابانی شهروندان دوباره از سر گرفته خواهد شد. تمام تلاش حکومت این است که جلوی راه افتادن یک خیزش سراسری را بگیرد. تهدید و ارعاب مردم از یکسو و توزیع ارزاق با کالابرگ و پر کردن محدود جیب خودی‌ها برای تداوم حمایت آنها از نظام از سوی دیگر، اقداماتی است که نهادهای امنیتی برای مقابله با اعتراضات در دستور کار خود قرار داده‌اند. چنانکه برای نمونه، هنوز مشخص نیست آیا با وجود نگرانی نظام از اعتراضات دانشجویان، دانشگاه‌ها در مهرماه باز خواهد شد یا نه.

تلاش حکومت برای ترمیم ساختار سرکوب

ترمیم سازمان سرکوب یکی از برنامه‌های اصلی حکومت است. بمباران پایگاه‌های نظامی و مقرهای سرکوب در طول دو جنگ، تلفات و ریزش بین نیروهای سرکوب را افزایش داد. اکنون حکومت برای جبران این کمبود، به سراغ جذب «داوطلبان» رفته است. بخشی از این نیروها افغانستانی، عرب‌های عراق و لبنان و پاکستانی‌های مقیم ایران هستند. منابع غیررسمی گزارش دادند که بسیج برای جذب نیرو، به سراغ کمپ‌های ترک اعتیاد، زندانیان و خلافکاران سابقه‌دار نیز رفته است. این افراد پس از طی آموزش‌های اولیه و چند دوره کلاس توجیهی، به صورت گشت‌های به اصطلاح «محله‌محور» موسوم به «رضویون» فعالیت کرده و یا در ایست‌های بازرسی گمارده می‌شوند.

یک منبع میدانی به کیهان لندن می‌گوید: «برای اینکه تجمعات شبانه‌ی مثلا جان‌فدایان را برقرار نگه دارند، به بعضی خانواده‌ها تا ۱۵ میلیون تومان کمک‌هزینه خرید ارزاق یا سفرهای زیارتی پرداخت شده است.»

در این میان، به روشنی پیداست که فعالیت اصلی دولت آمریکا در عملیات «طرد اقتصادی»، بر تأمین مالی و لجستیک نیروهای مسلح و سازمان سرکوب جمهوری اسلامی متمرکز شده است.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، سه‌شنبه ۱۰ شهریور، در حاشیه نشست وزیران و مقامات ارشد مالی «گروه ۲۰» گفت: «در حال شناسایی و ردیابی دارایی‌های سپاه هستیم.» تحریم پنج شعبه «بانک مصر» در امارات و چند مؤسسه مالی در ترکیه نیز در همین راستا صورت گرفت.

آمریکا از سرکوب مردم ایران توسط رژیم آگاه است

مقامات ارشد آمریکا به خوبی می‌دانند که اگر جمهوری اسلامی در داخل ایران هنوز قدرت دارد، به پشتوانه سرکوب خشن و بی‌رحمانه است. دونالد ترامپ می‌گوید وضعیت مردم ایران را درک می‌کند، زیرا «آنها هدف گلوله قرار می‌گیرند.»

رئیس‌ جمهوری آمریکا گفت بر اساس اطلاعاتی که در اختیار دارد، شمار معترضان کشته‌شده در ایران به حدود ۶۵ هزار نفر رسیده است. او با اشاره به اینکه «نیروهای رژیم از مسلسل و تک‌تیرانداز علیه اعتراضات در ایران استفاده می‌کنند»، گفت: «این سرکوب مرگبار علت اصلی خودداری مردم از حضور گسترده در خیابان‌ها است.»

ترامپ همچنین گفت با این حال جمهوری اسلامی «روز به‌ روز ضعیف‌تر می‌شود» و افزود ممکن است زمانی فرا برسد که رژیم دیگر نتواند به ‌آسانی مردم را هدف قرار دهد زیرا، به باور او، مردم ایران این وضعیت را تا ابد تحمل نخواهند کرد.

در چنین شرایطی، نارضایتی عمومی به اوج خود رسیده و اعتراضات پراکنده در شهرهای مختلف به صورت روزانه برگزار می‌شود، از کارگران اخراجی تا بازنشسته‌ها. این نارضایتی به نیروهای مسلح نیز سرایت کرده است. چندین ویدیو از کادر و پرسنل نیروی انتظامی منتشر شده که همگی آنها از وضعیت زندگی خود انتقاد می‌کنند. یکی از آنها به صراحت می‌گوید: «وقتی مردم در خیابان مرا با لباس فرم می‌بینند با نفرت نگاه می‌کنند.»

نگرانی زمامداران نظام از شروع مجدد اعتراضات همزمان با تشدید فشارهای خارجی، توان حکومت برای مدیریت بحران‌ها را کاهش داده آنهم در حالی که مردم به نقطه جوش نزدیک می‌شوند. سیاست‌های موسوم به «تاب‌آوری اقتصادی» نیز نه‌تنها نتوانسته‌اند‌ از شدت بحران بکاهند، بلکه نشانه‌ها حاکی از آن است که کنترل بخش‌هایی از اقتصاد از دست حکومت خارج شده است.

مقامات آمریکایی می‌گویند «خفگی اقتصادی» تا تسلیم یا فروپاشی جمهوری اسلامی ادامه خواهد داشت، هرچند که در تهران مقامات امیدوارند این پیچ سخت را هم از سر بگذارنند.

همزمان با ارجاع دوباره پرونده هسته‌ای رژیم به شورای امنیت، بسیاری از شهروندان مخالف حکومت امیدوارند که دولت‌های غربی سفارتخانه‌های جمهوری اسلامی را در کشورهای خود تعطیل کنند، دیپلمات‌های رژیم را اخراج و علاوه بر ادامه اقدام نظامی، از معترضان در داخل ایران حمایت کنند. همچنین این امیدواری وجود دارد که گروه‌های اجتماعی مانند بازاریان و کامیونداران در صنایع حمل و نقل و… در اعتصابات پیشرو باشند تا مسیر را برای اعتراضات سراسری هموار کنند.