Geldstress groeit nu de temperaturen omlaaggaan: 'Verwarming blijft uit'

Kwetsbare groepen krijgen meer geldstress nu de temperaturen zakken en de energieprijzen stijgen. Het Noodfonds Energie, dat pas in januari opengaat, is alleen voor mensen die hun verwarming aanzetten. Dat doet niet iedereen, blijkt uit onderzoek in de Maastrichtse wijk Caberg.

Ikram Harakate weet uit haar hoofd dat een pot chocopasta in de Belgische Lidl nu 1,65 euro kost, maar doet vanuit Maastricht geen boodschappen in België. Het verplichte vignet kost haar te veel, net als het openbaar vervoer.

De moeder van twee kinderen heeft zo'n 50 euro per week te besteden aan boodschappen. Door ziekte is ze arbeidsongeschikt verklaard. Haar man heeft wel een baan. "Het komt goed", zegt ze met een glimlach. "Ik heb veel mensen om me heen die ons helpen."

Maar de verwarming gaat nog niet aan bij Harakate. "We weten niet hoeveel dat gaat kosten", zegt ze.

De stijgende energieprijzen leiden tot zorgen onder kwetsbare groepen. "Huishoudens met lage inkomens en slecht geïsoleerde woningen die veel gas gebruiken, worden het hardst geraakt", zegt Anna Custers, lector Armoede Interventies aan de Hogeschool van Amsterdam.

Ouderen gaan om zes uur naar bed

Het Rode Kruis ziet dat mensen vaker maaltijden overslaan nu de kosten stijgen. Huishoudens hebben vaker moeite om rond te komen en dat leidt tot stress, blijkt uit eigen onderzoek. De boodschappenkaart die het Rode Kruis uitdeelt is voor tijdelijke nood, niet voor structurele armoede.

Het kabinet heeft een antwoord in de vorm van het Noodfonds Energie, dat in januari opengaat. Maar wie de verwarming uitzet, zoals Harakate, komt daar niet voor in aanmerking. Je moet namelijk wel kunnen aantonen dat je energierekening hoog genoeg is om geld te krijgen.

"Veel oude mensen zetten de verwarming niet aan", zegt buurtwerker Geerte Courtens van welzijnsorganisatie Trajekt in Maastricht. "Zij gaan om zes uur 's avonds naar bed toe als het koud is."

Courtens werkt onder meer op het brooduitgiftepunt in buurthuis De Wemerink. Naast brood kan ze regelmatig andere overgebleven producten uitdelen, zoals vla, hamburgers en incontinentiemateriaal. De buurtwerkers noemen de coronapandemie, de energiecrisis in 2022 en de inflatie als belangrijkste oorzaken voor de geldzorgen in de buurt. De hoge energieprijzen van aankomende winter komen daar nog eens bij.

'Het zal wel weer niet voor mij zijn'

Bij de voedselbank even verderop in de Maastrichtse wijk Caberg gaat het gesprek vaak over het Noodfonds Energie, zegt vrijwilliger Nicole Ramakers. "Er is altijd wel iemand die erover begint." Maar mensen hebben weinig hoop dat het hen gaat helpen.

"De gesprekken gaan van: 'Het zal wel weer niet voor mij zijn.' En: 'Wij krijgen toch niks.'" Ook is een deel van de doelgroep laaggeletterd. Die mensen kunnen niet zelf een aanvraag doen. "Soms kunnen wij deze mensen aan de hand nemen en ze doorverwijzen", zegt Ramakers.

Hoort Ramakers ook gesprekken over de stijgende energierekening? "Niet in het bijzonder", zegt ze. "De verwarming gaat vaak helemaal niet aan." Dat is naar schatting in 119.000 Nederlandse huishoudens het geval, blijkt uit eerder onderzoek van TNO over 2024.

"Mensen met weinig geld zetten de verwarming vaak ontzettend laag", zegt Custers. "Dat heeft gevolgen voor het comfort, schimmel in huis en de gezondheid." De groep die de verwarming bewust laag zet, geeft maar een relatief klein deel van het inkomen uit aan energie. Een bijdrage uit het Noodfonds zit er dan niet in. Het Noodfonds biedt dus geen oplossing voor deze verborgen energiearmoede.

Je moet namelijk 8 procent van je lage inkomen kwijt zijn aan energie om in aanmerking te komen voor een bijdrage. Je ziet in onderstaande grafiek hoe dat werkt. Het sociaal minimum ligt op 1.669 euro voor een alleenstaande in 2026. Voor een samenwonend koppel is dat 2.337 euro.

Ook hogere inkomensgroepen hebben tekorten

Ook huishoudens met hogere inkomens komen geld tekort na het betalen van de vaste lasten, schreef minister Hans Vijlbrief onlangs in de een brief aan de Tweede Kamer. "Maatschappelijke partijen zien veel aanvragen voor steun voor brandstofkosten, hulp bij het betalen van energieafrekeningen en warme kleding in de koude maanden", schrijft hij.

Ondertussen is er niet veel geld meer over bij het ministerie van Sociale Zaken voor armoedeondersteuning. Custers: "80 procent van het geld voor armoede en schuldenbeleid is naar het Noodfonds gegaan."

José volgt het economische nieuws. Ze is gespecialiseerd in armoede, schulden, kinderopvang, toeslagen en belastingen. Mail je tips of vragen.