Wystarczy jeden w koszyku, by zabić. Oto najbardziej trujące grzyby w polskich lasach

Rozpoczął się sezon na grzybobranie, a wraz z nim w polskich lasach pojawiły się gatunki, których zjedzenie grozi śmiercią. Choć zbieranie grzybów to nasz narodowy sport, chwila nieuwagi może kosztować życie. Sromotnik, piestrzenica czy zasłonak rudy potrafią idealnie maskować się wśród jadalnych okazów. Dowiedz się, jak bezbłędnie rozpoznać śmiertelnie niebezpieczne grzyby i na co bezwzględnie zwracać uwagę podczas leśnych wędrówek, aby chronić siebie i swoich bliskich.

Grzyby śmiertelnie niebezpieczne – najgroźniejsze gatunki w polskich lasach

Polskie lasy obfitują w różnorodne gatunki grzybów, jednak wśród nich znajduje się kilka wyjątkowo groźnych, które każdego roku zbierają śmiertelne żniwo. Statystyki są nieubłagane – większość zgonów po zatruciu grzybami spowodowana jest przez niewłaściwe rozpoznanie i spożycie trujących gatunków. Oto najniebezpieczniejsze z nich:

• Muchomor sromotnikowy – cichy zabójca

Muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides), często mylony z jadalną gąską zieloną, jest uznawany za najbardziej trujący grzyb w Polsce i na świecie. Charakteryzuje się zielonkawym, oliwkowym lub szarozielonym kapeluszem, białymi blaszkami i smukłym trzonem z pierścieniem. W jego tkankach obecne są amatoksyny i falotoksyny, które po cichu, z opóźnieniem do 12 godzin, niszczą wątrobę, nerki i inne narządy wewnętrzne. Śmierć może nastąpić nawet po kilkunastu dniach od spożycia, jeśli nie zostanie wdrożone leczenie specjalistyczne.

• Muchomor jadowity – rzadki, ale śmiertelny

Muchomor jadowity (Amanita virosa) to kolejny wyjątkowo groźny grzyb, występujący rzadziej i objęty ochroną, jednak wciąż spotykany w polskich lasach, szczególnie pod świerkami i sosnami. Młode okazy łatwo pomylić z pieczarką. Zawiera te same toksyny co muchomor sromotnikowy, a jego spożycie kończy się niemal zawsze ciężkim zatruciem, prowadzącym do niewydolności wątroby i konieczności przeszczepu.

• Muchomor plamisty – niebezpieczny sobowtór

Muchomor plamisty (Amanita pantherina) pojawia się od lipca do października w lasach iglastych i liściastych. Ma brązowawy kapelusz z białymi plamkami i gładki trzon z pierścieniem. Bywa mylony z jadalnymi gatunkami, takimi jak czubajka kania. Zawiera kwas ibotenowy i muscymol, które działają toksycznie na układ nerwowy, powodując halucynacje, drgawki i w ciężkich przypadkach śmierć.

• Piestrzenica kasztanowata – groźna pomyłka ze smardzem

Piestrzenica kasztanowata (Gyromitra esculenta) to grzyb wiosenny, często mylony z jadalnym smardzem. Jej brązowa, silnie pofałdowana główka przypomina mózg. Zawiera gyromitrynę, która uszkadza układ nerwowy, wątrobę i nerki. Objawy zatrucia pojawiają się już po kilku godzinach.

• Zasłonak rudy – cichy niszczyciel nerek

Zasłonak rudy (Cortinarius orellanus) to rzadko spotykany, ale bardzo toksyczny grzyb, pojawiający się pod dębami i bukami. Brązowoczerwone kapelusze i rdzawe blaszki mogą wprowadzić w błąd zbieraczy. Zawiera orelaninę, która powoduje nieodwracalne uszkodzenie nerek i wątroby. Objawy mogą pojawić się dopiero po kilkunastu dniach.

• Włókniak ceglasty – groźny strzępiak

Włókniak ceglasty (Inocybe erubescens) występuje od maja do października i bywa mylony z majówką wiosenną. Zawiera muskarynę, która silnie wpływa na układ nerwowy i serce. Objawy zatrucia pojawiają się szybko i obejmują wymioty, poty, zaburzenia widzenia, a w skrajnych przypadkach – śmierć.

• Hełmówka jadowita – „pogrzebowy dzwonek” polskich lasów

Hełmówka jadowita (Galerina marginata) rośnie na pniakach i może być pomylona z popularnym łuszczakiem zmiennym. Zawiera amatoksyny, które powodują ciężkie uszkodzenia wątroby i nerek, prowadząc do śmierci.

• Dzwonkówka trująca – niepozorne zagrożenie

Dzwonkówka trująca (Entoloma sinuatum) najczęściej występuje na terenach górskich. Jej toksyny powodują silne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, a w dużych dawkach mogą prowadzić do śmierci.

• Muchomor czerwony – groźny, ale łatwo rozpoznawalny

Muchomor czerwony (Amanita muscaria) z charakterystycznym czerwonym kapeluszem w białe kropki zawiera substancje halucynogenne. Zatrucia nim są dziś rzadko śmiertelne, jednak mogą powodować poważne zaburzenia psychiczne i neurologiczne.

• Czubajeczka brązowoczerwona – rzadko spotykany zabójca

Czubajeczka brązowoczerwona (Lepiota brunneoincarnata) zawiera dużą ilość amanityny. Objawy zatrucia to ciężkie zaburzenia żołądkowe i uszkodzenie wątroby. Grzyb ten występuje głównie w Roztoczańskim Parku Narodowym.

Objawy zatrucia grzybami – na co zwrócić uwagę?

Zatrucie grzybami może przebiegać na różne sposoby, w zależności od rodzaju spożytej toksyny. Pierwsze objawy, takie jak nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha, pojawiają się zwykle od kilku do kilkunastu godzin po spożyciu. 

W przypadku niektórych gatunków, jak zasłonak rudy, objawy mogą wystąpić dopiero po kilku dniach, gdy doszło już do nieodwracalnych uszkodzeń nerek. Do najgroźniejszych objawów należą: 

• żółtaczka, 
• krwotoki, 
• zaburzenia widzenia, 
• halucynacje, 
• drgawki, 
• śpiączka,
•  niewydolność narządów.

W przypadku zatrucia dziecka objawy pojawiają się szybciej i są znacznie groźniejsze. W każdej sytuacji podejrzenia zatrucia grzybami należy niezwłocznie zgłosić się do szpitala.

Najważniejsze zasady bezpiecznego grzybobrania

Aby uniknąć tragicznych pomyłek podczas grzybobrania, należy przestrzegać kilku podstawowych zasad:

1. Nie zbieraj grzybów, których nie jesteś absolutnie pewny – wątpliwe okazy należy zostawić w lesie.
2. Grzyby blaszkowe zbieraj tylko wtedy, gdy znasz je doskonale – większość śmiertelnie trujących grzybów w Polsce to właśnie grzyby blaszkowe.
3. Wykopuj grzyby z całym trzonem – wiele cech charakterystycznych znajduje się przy podstawie trzonu.
4. Unikaj młodych owocników w osłonie – mogą wyglądać jak jadalne purchawki, a w rzeczywistości być śmiertelnie trującymi muchomorami.
5. Nie kieruj się smakiem, zapachem czy wyglądem nadgryzionego grzyba – niektóre trujące grzyby są smaczne, a ślimaki i owady są odporne na ich toksyny.
6. W razie wątpliwości skonsultuj się z grzyboznawcą – bezpłatną ocenę oferują stacje sanitarno-epidemiologiczne.