Yazılmayan kriz

Azerbaycan’da hükümetin kamusal alandaki giyim düzenlemeleri, Türkiye’de “başörtüsü yasağı” diye yorumlandı. Zira, yönetmelikle başörtülü kız öğrencilerin okullara alınmadığı, bazı öğretmenlerin de başörtülerini çıkarmaları yönünde uyarıldığı bildirildi. Tırmanan kriz, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Azerbaycan’da Aliyev ile buluşmasıyla dindi. Erdoğan, “Türkiye ve Azerbaycan inşallah bundan sonra da bölgesinin huzur, istikrar ve refahı için omuz omuza yürümeye devam edecek” mesajı verdi.

İşte haftalarca devam eden bu gerilim sırasında, herkes Türkiye ile Azerbaycan arasındaki geçmiş krizleri hatırlattı. Ancak her nedense iki devlet arasındaki bir önemli eşik görmezden gelindi. Onu da ben yazayım.

Yıl: 2014. Recep Tayyip Erdoğan’ın Azerbaycan’a gerçekleştirdiği ziyarette gündemlerden biri de ülkedeki Fethullahçı yapılanmaydı. Görüşmede Erdoğan’ın, Fethullahçıları gündeme getirip getirmediği sorulduğunda Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, “Biz müttefikiz, dostuz, kardeşiz. Bizim aramızda olan sohbetler geniş alanı kapsar. Dost gibi müzakere etmediğimiz mesele yoktur. Bizim ilişkilerimize zerre kadar zarar verecek herhangi bir adıma imkân vermeyeceğiz” açıklamasıyla “evet” demiş oluyordu.

Aslında sorunun yanıtını herkes aşağı yukarı biliyordu. Zira 17-25 Aralık operasyonları sonrası Fethullahçılara karşı savaşa girişen Erdoğan’ın aklında bundan başka bir şey yoktu. Hatta Ankara 17 Aralık operasyonunun ardından FETÖ’ye karşı düğmeye bastığında, Azeri devletinin içinde yer alan Fethullahçı kişiler de araştırıldı ve rapor halinde Erdoğan’a sunuldu. Kısa süre sonra da harekete geçildi ve Azerbaycan yönetimi, aralarında Fethullahçıların da olduğu Nurculara yönelik tutuklamalar gerçekleştirdi.

Ancak 2014 öncesinde işler, ilişkiler ve Azerbaycan’dan beklentiler farklıydı. Barış Terkoğlu, gazetemizde Mustafa Sarıgül’e dair WikiLeaks belgelerini açıklayınca benim de aklıma Azerbaycan hakkındakiler geldi. Zira ne demek istediğim o kriptolarda gizliydi.

‘DUR YAPMA’ DEMİŞTİ

ABD’nin Bakû büyükelçisi Anne Derse, Washington’a geçtiği, 2008 yılına ait bir kriptoda bakın neler yazıyordu:

“(...) Yerel bağlantılarımızın belirttiğine göre, AKP’nin Türkiye’de iktidara gelmesinden bu yana, kimi Azeri hükümet yetkilileri Gülen’in faaliyetleri konusunda artan bir ihtiyatlılık sergiliyorlar. Geyushev’in bize aktardığına göre 2006 yılının sonlarında Azerbaycan hükümeti içerisinde, Fethullah Gülen ağının üzerine gidip gitmemek konusunda bir politika belirleme tartışması yürütülmüş. Azerbaycan seçkinlerinden -aralarında Şeyh Allahşükür Paşazade ve ulusal güvenlik bakanının da bulunduğu- kimi önemli isimler daha geniş Sünnilik karşıtı kampanyanın bir ayağı olarak Fethullah Gülen hareketinin üzerine gidilmesini savunmuşlar. Ancak Türkiye Başbakanı Erdoğan, devlet başkanı Aliyev’le yaptığı bir görüşmede Çağ Öğretim adına araya girmiş. Geyushev, Çağ Öğretim okullarının faaliyet göstermeye devam edebilmesinin, Türkiye’nin iç siyasetiyle, adlı adınca AKP’nin iktidarda kalma becerisiyle yakından ilgili olduğunu ileri sürüyor. Aynı zamanda Türk misyonerler olduğu iddia edilen kişilere yönelik periyodik tutuklamalar da yaşanıyor, ne var ki büyükelçilik bu kişilerin Fethullah Gülen ağıyla bağlantılı olup olmadıklarını bilmiyor (...)”

Yani neymiş... Erdoğan bir dönem siper olmuş, eski dostunun okullarına. Aliyev 2006 yılında Fethullahçıların üzerine yürümek istediğinde elini Erdoğan tutmuş. “Dur, yapma” demiş.

ORDUDAKİ CEMAATÇİLER İÇİN DE DEVREDE AMA... 

Sadece bu kadar da değil. 13 Mart 2009 tarihli ve yine Bakû Büyükelçisi Anne Derse imzalı belge, “Azerbaycan-Türkiye: Hâlâ tek millet, iki devlet mi” başlığıyla bir sorgulamada bulunuyor. Kriptoda Fethullahçılar da bir yer tutuyor. Azerbaycan hükümetinin dış kaynaklı İslami etkilere karşı düşmanca bir yaklaşım geliştirse de Fethullahçılara gösterdiği müsamahanın sebebinin Türkiye ile ilişkileri olduğu söyleniyor. Ancak, “Azeri hükümeti grubun faaliyetlerini yakından izliyor” denildikten sonra, yine 2006 yılındaki Fethullahçılar operasyonunu Erdoğan’ın durdurduğundan söz ediliyor. Fakat bu kez Erdoğan’ın kurtaramadığı bir ekip hakkında da bilgi veriliyor:

“(...) Türkiye Başbakanı Erdoğan, devlet başkanı Aliyev’le yaptığı bir görüşmede Çağ Öğretim adına araya girmiş. Erdoğan, Aliyev’den Azerbaycan ordusu içerisinde gizli kapaklı toplantılar düzenleyen, Türkiye’den ilham almış dinci bir kliğin bazı üyelerinin serbest bırakılmasını istediğinde aynı başarıyı gösterememiş (...)”

Evet, Erdoğan 2006 yılında Fethullahçılar adına devreye girerek okullarını kurtarıyor. Ancak Azerbaycan ordusu içindeki bir cemaat yapılanmasının hapiste olan üyelerini kurtarmaya gücü yetmiyor. Nereden nereye!

Dün WikiLeaks kriptolarına yansıyan o “ilişkiler zedelenmesin” tavrından, bugünkü Bakû krizine kadar değişmeyen tek bir hakikat var: İki ülkenin arasındaki suları bulandıranlar, dini kullanan benzer kafalar. İşin en acı ve garip tarafı ise, bu krizlerden her seferinde yine en çok İsrail’in faydalanması.