Verwijderde baarmoeders en testikels: 'oude transgenderwet veroorzaakte diep menselijk leed'

De Nederlandse regering bood in 2021 al excuses aan voor de transgenderwet die van kracht was tussen 1985 en 2014. Nu blijkt uit het onderzoekrapport(opent in nieuw venster) Een onmenselijke wet, uitgevoerd door onderzoekers van de Radboud Universiteit, hoe diep het leed was voor de mensen die met de wet te maken hadden.

De onderzoekers, die in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aan de slag gingen, interviewden 28 transgender en intersekse personen die een beeld schetsen van fysieke, psychologische en sociale schade die zij door de wet opliepen.

De transgenderwet omvatte de regels waaraan mensen moesten voldoen voordat zij het vastgelegde geslacht mochten veranderen.

Zo moesten ze eerst onomkeerbaar onvruchtbaar zijn gemaakt, waardoor de baarmoeder en eierstokken of de testikels verwijderd moesten worden, en moesten ze ongehuwd zijn, waardoor sommigen zich gedwongen zagen om te scheiden. Ook moest er een deskundigenverklaring van een arts en psycholoog worden overlegd.

Marloes Hülsken, onderzoeker bij de Radboud Universiteit en één van de auteurs van het rapport, zegt dat dit alles diepe sporen heeft nagelaten, met name de eis van onomkeerbare onvruchtbaarheid.

Hülsken: "Geïnterviewden spraken over de enorme impact hiervan op hun leven: het raakte aan kinderwens en biologisch ouderschap, verplichtte tot operaties en stopte de aanmaak van lichaamseigen hormonen. Bij sommige getroffenen zorgde dit direct voor een gevoel van rouw en pijn, bij anderen kwam het besef van de impact soms pas jaren later."

Door de opgeworpen barrières voor geslachtsregistratiewijziging leefden mensen vaak vele jaren met onjuiste officiële documenten. Dit had volgens onderzoekers grote gevolgen voor mensen in het dagelijks leven. In het rapport wordt Carlo Weide aangehaald. Hij vertelt hoe hij op een vliegveld in Griekenland een pistool op zich gericht kreeg tijdens het fouilleren. "Alsof ik een crimineel was, alleen omdat mijn foto klopte met mijn kop, maar wat er in mijn paspoort stond niet, de V."

Ron de Vries vertelt over zijn ervaring: "Wat mij het meest raakte, was dat iedereen het normaal vond dat het oké is om een jong iemand te steriliseren, want die persoon mag geen nageslacht hebben. En als je daar iets van zegt, dan ben jíj degene die niet normaal is."

Ook schrijven de onderzoekers dat mensen die werden geboren zonder de medisch gangbare definitie van man of vrouw, en voor wie werd bepaald of ze man of een vrouw waren, in hun latere leven voor een geslachtswijziging onder de transgenderwet vielen. "En daarmee onder dezelfde ingrijpende eisen."

De regering maakte in 2021 excuses, waarna werd toegezegd dat er aanvullend onderzoek zou komen. "Dit onderzoek geeft een stem aan de transgender en intersekse mensen die door de oude wet zijn geraakt", aldus staatssecretaris Tielen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. "Hun verhalen laten zien hoeveel pijn zij hebben ervaren."