Klimaatfinanciering voor kwetsbare landen blijft tekortschieten, terwijl probleem groeit

De geldstromen die bedoeld zijn om arme landen minder kwetsbaar te maken voor klimaatverandering blijven met vele miljarden tekortschieten. En dat terwijl de kans dat de opwarming van de aarde onder de 1,5 graad Celsius blijft voorlopig is verkeken. Dat staat in een nieuw rapport van het milieuprogramma van de Verenigde Naties. De achterblijvende financiën beloven opnieuw een twistpunt te worden op de klimaattop in Turkije, volgende week.

"De wereld is niet klaar om zich aan te passen aan het huidige klimaat, laat staan aan de gevolgen die het voorbijschieten van de 1,5 graad gaat brengen", zegt directeur Inger Andersen van het VN-milieuprogramma. Ze roept landen op om tijdens de klimaattop die bijdrage te verhogen, om schade en slachtoffers te voorkomen.

In 2024, het laatste jaar waar gegevens over zijn, steeg de bijdrage van rijke landen aan ontwikkelingslanden naar rond de 30 miljard dollar. Een belangrijk financieringsdoel dat landen eerder afspraken, 40 miljard dollar in 2025, lijkt onhaalbaar.

Drie keer zoveel

Jaar na jaar komt dit rapport tot de conclusie dat de uitvoering van de plannen ver achterblijft, wat de klimaatambities van armere landen in de weg zit. "Zolang er niet meer financiering komt, wordt het heel moeilijk voor deze landen om hun ambities te verwezenlijken, laat staan te verhogen. Dan zit alles op slot", zegt expert klimaatfinanciering Pieter Pauw van de TU Eindhoven, die net als voorgaande jaren meewerkt aan het rapport.

Ditmaal hielden de onderzoekers onder meer een groots plan tegen het licht dat vorig jaar op de klimaattop werd geopperd: landen moeten in 2035 drie keer zoveel betalen aan ontwikkelingslanden om zich te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Dat zou betekenen dat er dan jaarlijks tussen de 85 en 120 miljard dollar van de rijke naar de armere landen gaat.

Hoewel dat fors meer is dan het huidige bedrag, is dat nog altijd veel te weinig voor de hoge kosten die arme landen tegen die tijd maken. De onderzoekers wijzen erop dat het bedrag dat nodig is, gecorrigeerd voor inflatie, tegen die tijd oploopt tot 420 miljard dollar.

Frustratie

Het gat tussen de benodigde financiering en het daadwerkelijk beschikbare bedrag is een groeiend punt van frustratie bij de armere landen, die historisch veel minder dan rijke landen hebben bijgedragen aan de opwarming van de aarde. Zij willen dat de rijkere industrielanden, die hun economie hebben opgebouwd door veel broeikasgassen uit te stoten, meebetalen om hun landen minder kwetsbaar te maken.

De rijke landen onderschrijven dat in theorie, maar trekken in de praktijk te beperkt de portemonnee, waarschuwt het VN-milieuprogramma keer op keer. De onvrede van ontwikkelingslanden over het gebrek aan financiering keert vaak terug op de klimaattoppen. In de laatste jaren gaat het hierbij hard tegen hard.

"Juist nu de behoefte aan adaptatie sneller groeit dan ooit, stagneert de financiering", reageert Barbara Rosen Jacobson van hulporganisatie Prosper Global. Daardoor blijft volgens haar de kloof tussen wat nodig is en wat beschikbaar is verder toenemen, terwijl kwetsbare landen juist meer steun nodig hebben om zich aan te passen aan een veranderend klimaat.

Meer financiering

Het feit dat het kabinet-Jetten de klimaatfinanciering weer opschroeft na de bezuinigingen van het kabinet-Schoof ziet financieringsexpert Pauw als een gunstige ontwikkeling voor de armere landen. "Maar andere landen hebben het juist weer verlaagd. Duitsland bijvoorbeeld, en het Verenigd Koninkrijk."

Een andere positieve ontwikkeling die de wetenschapper ziet, is de hoeveelheid geld die van ontwikkelingslanden naar andere ontwikkelingslanden blijkt te gaan. Volgens het VN-rapport steeg dat tussen 2019 en 2024 van 3,8 miljard tot 9,6 miljard dollar. Dat grotere aandeel is vooral het gevolg van een andere rekenmethode, maar het laat wel zien dat ook die landen aanzienlijk bijdragen.

"Het is meer dan ik dacht. Daarover was ik wel blij verrast", zegt Pauw, die dit een belangrijk inzicht vindt. "Dit kan de discussie wat meer openbreken over hoe die financiering in de toekomst moet gaan. Het kan namelijk niet zo zijn dat een paar industrielanden alles moeten betalen."