Meer mensen met verward gedrag, drukken op hulpverlening en rechtspraak

De overlast van mensen met verward gedrag neemt elk jaar toe. Moest de politie in 2015 nog ruim 66.000 keer in actie komen, vorig jaar was dat al bijna 170.000 keer. Ook dit jaar, gekeken naar de cijfers tot september, loopt het aantal meldingen weer op, met een tussenstand van 149.519 incidenten.

Strafrechters Elmy Elderman en Joyce de Ruiter van de rechtbank Overijssel zijn bezorgd over dit toenemende probleem in de maatschappij. "Wij kunnen het niet oplossen. Bestuurders denken: zet ze maar vast, dan zijn ze van de straat. Maar daarna komen ze terug op straat, onbehandeld en zonder zorg", legt De Ruiter uit.

Het gaat om een kleine groep mensen met ernstige psychiatrische problemen, vaak in combinatie met een verslaving. Koepelorganisatie Raad voor de rechtspraak onderschrijft wat de twee strafrechters aankaarten.

Naakt over straat

Vaak gaat het om kleine vergrijpen, van winkeldiefstal tot naakt over straat lopen, schreeuwen en de deur van de nachtopvang slopen, maar de druk op de hulpverlening en het rechtssysteem is er groot door. Strafrechter Elderman: "Met dit soort incidenten is de hele strafketen druk: politie, justitie, reclassering en tot slot de gevangenissen. En we zien deze mensen vaak weer terug."

Zowel de strafrechters als de Raad voor de rechtspraak vinden dat er eerder moet worden ingegrepen, en niet door een rechter. "Strafrecht als interventie is niet altijd geschikt of effectief. Door in een eerder stadium met niet-strafrechtelijke interventies te komen, kan voorkomen worden dat mensen in de strafrechtketen belanden. Dat draagt ook bij aan het voorkomen van onnodig slachtofferschap en ook onnodig daderschap. Daar is de hele samenleving bij gebaat", aldus een woordvoerder van de raad.

Ook psychiater Josephine Lenssen, geneesheer-directeur bij ggz-aanbieder Dimence Groep in Overijssel, deelt de zorgen over deze mensen, die niet de juiste hulp krijgen. "Onze zorgverleners zijn dagen bezig om stad en land af te bellen voor geschikte woonplekken. Je kunt je voorstellen dat je die tijd anders kunt besteden." Deze kwetsbare mensen worden vaak weer dakloos zodra ze uit detentie komen en dan beginnen de problemen weer van voren af aan.

Beschermd wonen

Beschermd wonen biedt deze mensen de houvast die nodig lijkt om niet in een negatieve spiraal te vervallen, zegt Lenssen. "Als ze meer continuïteit in wonen hebben, is die terugval er niet. Daar krijgen ze de bescherming die nodig is, zodat ze niet telkens van de wagen vallen." De wet biedt mogelijkheden om beschermd wonen op te leggen bij de strafbepaling, maar vaak is daar geen plek.

Het gaat in veel gevallen om intensieve langdurige hulpverlening, waar mensen misschien hun hele leven blijven. 't Kastheel in Kampen is zo'n locatie, waar mensen hun leven lang onder begeleiding kunnen wonen.

Oprichter Bas de Greef vergelijkt het met het dragen van een korset. "Als het goed met iemand gaat, laten we de touwtjes wat losser, heeft iemand een terugval dan trekken we de touwtjes aan. Maar het korset blijft aan, daar is deze groep mensen bij gebaat."

Woongroepen nodig

De Greef is in gesprek met de ministeries van Volksgezondheid en Justitie en Veiligheid. Ook daar is volgens hem het besef dat dergelijke woongroepen nodig zijn om de toenemende groep overlastgevende mensen met verward gedrag opvang te bieden.

Op dit moment zijn de locaties nog schaars, zien ook Elderman en De Ruiter. "Zeer zorgwekkend, we zien deze groep verwarde mensen steeds meer terugkomen op de zittingen. En er komen ook nieuwe groepen bij, dat wil je eigenlijk voor zijn."