Milieuregels dreigen minder goed te worden nageleefd door invoer Omgevingswet

Door de invoering van de Omgevingswet is het aanvragen van een vergunning weliswaar makkelijker geworden, maar toezichthouders hebben minder overzicht over wat er precies gebeurt. Daardoor dreigen milieuregels minder goed te worden nageleefd, blijkt dinsdag uit een rapport.

De Omgevingswet werd ruim twee jaar geleden ingevoerd. Daarmee werden tientallen wetten en regels samengevoegd. Het moest daardoor makkelijker worden om vergunningen te krijgen, bijvoorbeeld om te bouwen.

Maar voor bijvoorbeeld toezichthouders van gezondheids- en milieurisico's is het juist veel onoverzichtelijker geworden, staat dinsdag in een rapport van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli). Die waarschuwt dat de Omgevingswet de naleving van regels onder druk kan zetten. Ook zou het vertrouwen van de samenleving in de overheid erdoor onder druk staan.

Door de Omgevingswet zou het voor een bedrijf bijvoorbeeld makkelijker moeten zijn om een bouwvergunning aan te vragen. Dat is ook zo, doordat de regels algemener zijn geworden, maar achteraf moeten geregeld fouten worden hersteld. "Dat leidt bij bedrijven tot meer onzekerheid", constateert de Rli.

Daarnaast kan het ook zo zijn dat er niets meer aan de situatie te veranderen is, omdat een gebouw bijvoorbeeld al gebouwd is. Er dreigen volgens de Rli "vicieuze cirkels" en "neerwaartse spiralen" te ontstaan. "Bij elkaar opgeteld staan er steeds meer seinen op oranje."

Toezichthouders verliezen overzicht

Als voorbeeld noemt de Rli een bedrijf dat vervuild water loost in bijvoorbeeld een sloot. Voor de Omgevingswet moest een bedrijf op een gedetailleerde plattegrond aangeven waar de lozingspunten waren en hoe de riolering van het bedrijf liep. Daardoor kon een toezichthouder erop wijzen dat een extra afvoer naar het riool moest worden aangelegd.

Nu hoeft een bedrijf vooraf geen plattegrond meer te laten zien. Bovendien zijn op de plattegrond die wel wordt gedeeld alleen de grenzen van de gebouwen, de functie ervan en de lozingspunten uitgewerkt. Daardoor verliest de toezichthouder het overzicht.

Administratieve last verschoven naar de overheid

Het aanvragen van een vergunning is door de Omgevingswet weliswaar makkelijker geworden, maar de administratieve lasten zijn verschoven van de aanvrager naar de overheid. "De brievenbus van het omgevingsloket is een stuk breder. Alles past er doorheen en de backoffice mag het allemaal uitzoeken", zegt een betrokkene.

Er ontstaan volgens de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur ook grote verschillen tussen gemeenten. Doordat het overzicht van het grotere geheel vaak ontbreekt, krijgt het lokale belang vaak de voorkeur. Dat betekent bijvoorbeeld dat een gemeente ervoor kiest om ergens woningen te laten bouwen in plaats van klimaat en milieu voorrang te geven. "Bij ingewikkelde dilemma's delft het milieu vaak het onderspit", vertelt een betrokkene.

De invoering van de Omgevingswet ging niet zonder slag of stoot. De wet werd al in 2016 aangenomen, maar trad pas op 1 januari 2024 in werking. De invoering werd meerdere keren uitgesteld, onder meer vanwege haperende techniek en omdat er meer tijd nodig was om alles te regelen.

Job schrijft veel over de natuur, boeren en de stikstofcrisis. Ook maakte hij de podcast Verscheurd door de wolf. Mail je tips of vragen.