Geen EU-lidmaatschap, wel een nog nauwere samenwerking voor Canada

• Ardy Stemerdingcorrespondent Europese Unie

De relatie tussen de Europese Unie en Canada moet naar het hoogste niveau mogelijk. Dat zei voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen na afloop van de EU-Canadatop in Montreal.

De Europese Unie en Canada zoeken elkaar steeds meer op sinds Trump vorig jaar terugkeerde in het Witte Huis. Beide kregen te maken met Trumps agressieve handelspolitiek in de vorm van hoge importheffingen. Daarnaast dreigde de Amerikaanse president meermaals Canada in te nemen. Datzelfde deed hij met Groenland, autonoom onderdeel van EU-land Denemarken.

Canada en de EU beginnen daarom een nieuwe samenwerking, een Alliantie voor de Toekomst, die weerstand moet kunnen bieden tegen wereldmachten als de VS en China in een tijd van "hevige geopolitieke tegenwind". "Het gaat er tegenwoordig niet om waar een land op de kaart ligt", aldus Von der Leyen, "maar wat dat land bereid is met ons op te bouwen en waar het voor staat."

Energie en grondstoffen

Tijdens de tweedaagse top zijn afspraken gemaakt om intensiever samen te werken op het gebied van onder meer defensie, kunstmatige intelligentie en wetenschap.

Ook gaan de bondgenoten onderzoeken of Canada op lange termijn meer vloeibaar gas (LNG) naar de EU kan exporteren. De EU zoekt naar nieuwe energieleveranciers nu het geen goedkope energie meer in Rusland wil kopen en niet te afhankelijk wil zijn van enkele producenten of geopolitieke ontwikkelingen, zoals het sluiten van de Straat van Hormuz.

Canada kan de EU ook belangrijke grondstoffen bieden, die het landenblok moeten helpen de afhankelijkheid van grondstoffengigant China af te bouwen. Daarnaast moeten barrières die er nu zijn op het gebied van digitale handel verdwijnen, bijvoorbeeld bij de verkoop via internet. Het zijn enkele voorbeelden van een lange lijst van onderwerpen waarbij de samenwerking intensiever wordt.

Weerstand bieden

Canada en de EU zien allebei hoe ze steeds minder kunnen bouwen op hun bondgenoot en belangrijke handelspartner Amerika. Dus trekken ze naar elkaar toe. Om die reden mocht de Canadese premier Carney dit jaar als eerste niet-Europese leider deelnemen aan de Europese Politieke Gemeenschap in Armenië.

Ook kreeg hij een uitnodiging om vorige maand een toespraak te houden in het Europees Parlement. De Canadese premier zei daar dat een EU-Canada-samenwerking niet bedoeld is om "anderen te domineren", maar om weerstand te kunnen bieden tegen wereldmachten. "Zodat niemand onze open markten kan controleren, onze soevereiniteit kan aantasten, onze territoriale integriteit kan bedreigen of onze vrijheden, onze democratieën en onze rechtsstaat kan ondermijnen."

Geen EU-lidmaatschap

Om de steeds intensievere samenwerking te benadrukken, opperde Commissievoorzitter Von der Leyen diezelfde week zelfs een geassocieerd EU-lidmaatschap voor Canada. Een officieus lidmaatschap, een lidmaatschap light, van de Europese Unie. Von der Leyens aankondiging leidde tot verbazing bij veel EU-landen, die niet op de hoogte waren van haar voorstel.

Een geassocieerd lidmaatschap bestaat niet binnen de Europese wetgeving. Om EU-lid te worden moet een land in Europa liggen en een lang toetredingsproces doorlopen. Verschillende lidstaten, waaronder Duitsland en Frankrijk, boden daarom weerstand tegen de term lidmaatschap, waardoor die verdween uit de gezamenlijke slotverklaring na afloop van de top.

Maar Von der Leyen heeft het plan nog niet opgegeven. Tijdens de persconferentie vandaag benoemt ze opnieuw de ambitie om Canada "geassocieerd lid" te maken. Ook Carney spreekt de wens uit om van Canada het eerste "geassocieerde lid" van de EU te maken.

Daarmee is de discussie over welke naam de intensieve samenwerking moet krijgen nog niet voorbij. Het neemt niet weg dat er binnen de EU brede steun is voor de versterkte relatie met Canada. Carney zal komende maand opnieuw deelnemen aan een top voor Europese leiders, in Dublin.