Harde strijd rond invloedrijkste klimaatrapport ter wereld: 'Nooit meegemaakt'

Het is erop of eronder voor het invloedrijkste klimaatrapport ter wereld. Dat moet verschijnen voor een bepalende internationale klimaattop in 2028, maar de discussie over het moment van publiceren ontaardt in een felle politieke strijd. Het gezaghebbende VN-klimaatpanel IPCC, op dit moment bijeen in Ethiopië, piept en kraakt terwijl landen elkaar in de haren vliegen.

In het rapport, het zevende zogeheten evaluatierapport van het IPCC, bundelen honderden klimaatwetenschappers van over de hele wereld alle inzichten over de opwarming van de aarde. Het geldt als de basis van het internationale klimaatbeleid. Bovendien behoren deze IPCC-rapporten tot de weinige dingen in het gepolariseerde klimaatdebat waar zo'n beetje alle landen het inhoudelijk grofweg met elkaar over eens zijn.

In de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba overleggen de 195 lidstaten onder meer over de tijd die ze nemen voor dit nieuwste rapport. Nederland, samen met Europese landen en bijvoorbeeld kleine eilandstaten, zou het graag volgens planning in 2028 zien verschijnen. Maar landen met grote fossiele belangen, vooral Saudi-Arabië en India, proberen dat koste wat kost te voorkomen.

Want juist op de klimaattop in 2028 moeten landen beoordelen hoeveel voortgang er is geboekt om de klimaatdoelen van Parijs te halen. Daar werd afgesproken om de opwarming van de aarde te beperken tot 2 graden, en liever nog tot 1,5 graad. Voor die beoordeling is zo'n bundeling van de nieuwste inzichten van groot belang, want dan baseert iedereen zich op dezelfde en nieuwste kennis.

Het is altijd wel steggelen en theater, vertelt klimaatexpert Leo Meyer, die al sinds 1995 betrokken is bij het VN-klimaatpanel. Ook nu, "zogenaamd gepensioneerd", voorziet hij de Nederlandse delegatie bij het IPCC onafhankelijk van advies. "Maar zo hard als het nu wordt gespeeld, heb ik in al mijn jaren nog niet meegemaakt."

Dat zegt ook IPCC-expert Kari De Pryck van de Universiteit van Lausanne. "Dit is wel zonder precedent. Er is altijd wel veel drama geweest bij het IPCC, maar niet hierover." Al zo'n drie jaar discussiëren landen met elkaar en de strijd bereikt deze week het kookpunt. Als overeenstemming uitblijft, voorziet ze problemen voor de top van 2028. "Ze hebben daar zeker wel input nodig van het IPCC."

In hoeverre landen welbewust dit rapport uitstellen om de onafhankelijke klimaatwetenschappers in de weg te lopen, is niet in alle gevallen even duidelijk. Er zijn ook armere landen die voor vertraging pleiten omdat ze niet de mensen en middelen hebben om de dikke rapporten tijdig van commentaar te voorzien. Dat probleem speelt veel minder of niet in rijkere landen.

"Participatie en inclusiviteit is al sinds het begin een kwestie. Daar zit van meet af aan een grote ongelijkheid in", vertelt De Pryck. Arme landen, waar minder wetenschappers het doorgaans moeten doen met minder geld, hebben daardoor vaker minder input gehad en gaan nu op de rem omdat ze hun werk niet willen overhaasten.

Maar bijvoorbeeld Saudi-Arabië, dat zich ook in dit kamp schaart, staat in het wereldje bekend om "obstructie, pogingen om het IPCC te vertragen en een anti-wetenschappelijke houding", zegt De Pryck.

"Ik kan me van landen als Kenia nog voorstellen dat er iets legitiems in zit", voegt Meyer toe. "Maar Saudi-Arabië, India, Rusland en in het verlengde China omarmen het natuurlijk. Die hebben echt belang erbij om de tanden uit de IPCC-rapporten te slopen." Zeker de Saudiërs en de Indiërs gebruiken de discussie over participatie en inclusiviteit om hun fossiele industrie te verdedigen, klinkt het achter de schermen.

Toch benadrukken beide experts dat de wereld zonder tijdig rapport niet in het duister tast. "Het is natuurlijk niet zo dat landen absoluut geen idee zouden hebben. Zo van: 'hé, is er een klimaatprobleem? Jeetje, laat ik vooral die IPCC-rapporten afwachten'", grapt Meyer. "Maar qua politieke druk heeft het natuurlijk wel veel invloed. Die wordt minder als je niet kan citeren uit het nieuwste IPCC-rapport."

Uiterlijk morgen hopen de landen de politieke strijd beslecht te hebben, zodat de budgetten bepaald kunnen worden en de onafhankelijke wetenschappers weten wanneer hun werk wordt verwacht. Lukt het morgen niet en moeten ze tot in het weekend door, dan is het maar de vraag of er nog genoeg vertegenwoordigers in Ethiopië zijn achtergebleven om überhaupt te kunnen stemmen.