Einde aan Fabers grenscontroles, maar bevoegdheden marechaussee worden ruimer

Vanaf morgen stopt de Koninklijke Marechaussee (KMar) met de binnengrenscontroles zoals die waren ingesteld door toenmalig PVV-minister Faber van Asiel en Migratie. Helemaal terug naar de situatie van vóór die controles gaat de marechaussee niet, zo worden in de grensstreek de regels voor het reguliere toezicht verruimd.

De strengere controles van Faber gingen op 9 december 2024 in en waren oorspronkelijk voor 6 maanden bedoeld, maar werden meerdere keren verlengd. Ze werden ingevoerd om illegale migratie tegen te gaan. Het toenmalige kabinet hoopte ook op een "preventief effect", dat migranten door de controles mogelijk voor andere landen zouden kiezen.

In de eerste vijftien maanden van de tijdelijke controles werden aan de landgrenzen 600 mensen geweigerd(opent in nieuw venster). Er werden meer dan 160.000 mensen gecontroleerd. De Algemene Rekenkamer concludeerde vorig jaar al dat de extra controles niet leiden tot minder migratie, maar wel kunnen helpen bij het tegengaan van illegale migratie.

De controles vonden direct aan de grens met België en Duitsland plaats. Daar golden andere regels dan bij het reguliere Mobiel Toezicht Veiligheid (MTV), dat voor de regels van Faber gold. Binnen het MTV controleerde de KMar tot 20 kilometer van de binnengrens.

De mogelijkheden in het MTV waren beperkter. Zo mocht op dezelfde weg maximaal 90 uur per maand en 6 uur per dag worden gecontroleerd. Bij de tijdelijke grenscontroles golden die beperkingen niet, waardoor de Kmar langer op dezelfde plek kon blijven staan en intensiever kon controleren.

Ook in treinen en op vluchten waren er grenzen aan de omvang van controles. Zo mochten in treinen maar enkele coupés worden gecontroleerd en op vluchten vanuit Schengenlanden slechts een deel van de passagiers.

Vanaf 1 oktober keert de marechaussee terug naar het MTV, maar met ruimere regels dan voorheen. Daardoor kunnen onder meer auto's, treinen en vliegtuigen vaker en intensiever worden gecontroleerd.

Zo mag de KMar voortaan maximaal 120 uur per maand op dezelfde weg controleren, in plaats van 90 uur voorheen. Ook verdwijnt de dagelijkse limiet van 6 uur. De marechaussee kan daardoor bijvoorbeeld een hele dag op dezelfde weg blijven controleren. Wel mag nog altijd maar een deel van het passerende verkeer worden stilgezet. Daarnaast mag er "flexibeler" worden gecontroleerd op basis van "risico's en informatie".

Ook in treinen en vliegtuigen worden de mogelijkheden verruimd. Alle passagiers in treinen mogen vanaf morgen worden gecontroleerd. Hetzelfde geldt voor passagiers van een geselecteerde vlucht uit het Schengengebied. Er blijven wel grenzen bestaan aan hoeveel treinen en vluchten de KMar mag selecteren: op een geselecteerde route mag maximaal 25 procent worden gecontroleerd.

De Koninklijke Marechaussee is te spreken over de verruimde regels. Voorheen kon bijvoorbeeld een mensensmokkelaar die een controle zag, ervan uitgaan dat die na maximaal zes uur verdwenen zou zijn. Dat is vanaf morgen niet meer zo.

Aan de Duitse kant van de grens blijven tijdelijke grenscontroles voorlopig wel bestaan. Duitsland heeft die verlengd tot in ieder geval maart 2027, al worden ook daar de controles inmiddels flexibeler uitgevoerd.