Poważne zmiany przed wyborami w Polsce? PKW alarmuje i pisze do marszałka Sejmu

Aktualny podział na okręgi wyborcze określone w załącznikach do ustawy narusza przepisy Kodeksu wyborczego - informuje Państwowa Komisja Wyborcza. Skierowała ona wniosek do marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego, w którym wskazuje, że konieczne jest dokonanie zmian liczby posłów wybieranych w niektórych okręgach.

Wybory parlamentarne w Polsce odbędą się w 2027 roku, zdj. ilustracyjne /Shutterstock

Aktualny podział narusza przepisy

PKW w piśmie do marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego datowanym na wtorek podkreśliła, że zgodnie z Kodeksem wyborczym PKW zobowiązana jest do przedłożenia Sejmowi wniosku w sprawie zmiany granic okręgów wyborczych i liczby posłów w nich wybieranych, jeżeli konieczność taka wynika ze zmian w zasadniczym podziale terytorialnym państwa lub ze zmiany liczby mieszkańców w okręgu wyborczym lub w kraju. 

„Aktualny podział na okręgi wyborcze określone w załącznikach do ustawy narusza przepisy Kodeksu wyborczego” - oświadczyła Komisja. 

Obwarzanek warszawski z dużymi zmianami?

W związku z tą sytuacją Państwowa Komisja Wyborcza podkreśliła, że konieczne jest dokonanie zmian liczby posłów wybieranych w okręgach wyborczych. 

PKW analizując stosunek mandatów wyborczych przypisanych do okręgów do ich liczby mieszkańców, wskazała na potrzebne zmiany w ich przydzielaniu. Mają one objąć 23 z 41 okręgów wyborczych. Największa postulowana zmiana dotyczy okręgu Warszawa II, czyli tzw. obwarzanka warszawskiego. Komisja postuluje w jego przypadku o dodanie trzech mandatów, w wyniku czego mieszkańcy wybieraliby nie 12, a 15 posłów. 

Ponadto zgodnie z propozycją mieszkańcy Wrocławia wybieraliby 16 posłów, czyli o dwóch więcej niż obecnie.

W przypadku pozostałych okręgów, w których zmodyfikowana zostałaby liczba wybieranych posłów, chodzi o dodanie bądź odjęcie jednego mandatu. 

W piśmie do marszałka Sejmu PKW przypomniała, że „Sejm dokonuje zmian w podziale na okręgi wyborcze nie później niż na 3 miesiące przed dniem, w którym upływa termin zarządzenia wyborów do Sejmu”, czyli w przypadku nadchodzących wyborów parlamentarnych do 15 sierpnia 2027 r. „Zatem termin dokonania zmian w podziale na okręgi wyborcze upływa w dniu 15 maja 2027 r.” - podkreślono we wniosku, podpisanym przez przewodniczącego Komisji Sylwestra Marciniaka. 

Zmiany w wyborach do Senatu?

Komisja proponuje także zmianę w ordynacji w wyborach do Senatu. Zgodnie z jej analizą „w województwach małopolskim i mazowieckim liczba wybieranych senatorów jest zbyt niska, a w województwie śląskim zbyt wysoka”. Wskazano ponadto, że chociaż województwo podkarpackie ma większą liczbę mieszkańców niż województwo lubelskie i tak przypada mu mniejsza liczba mandatów - na Podkarpaciu wybieranych jest 5 senatorów, zaś na Lubelszczyźnie 6. PKW zaznaczyła, że ta sytuacja nie narusza przepisów Kodeksu wyborczego, lecz budzi wątpliwości.

Jak zaznaczyła Komisja, „dostosowanie liczby wybieranych posłów w okręgach wyborczych do zmian liczby mieszkańców jest potrzebne dla zapewnienia realizacji zasady równości wyborów, która wymaga, aby przy ustalaniu reprezentacji parlamentarnej stosować jednolitą normę przedstawicielstwa”. „Utrzymywanie nieaktualnego rozkładu mandatów w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej od 2011 r., mimo zmian demograficznych oraz postulatów i wniosków o zmianę Państwowej Komisji Wyborczej składanych od 2014 r., prowadzi do narastania różnic w sile głosu wyborców zależnie od miejsca ich zamieszkania” - dodano.

Prezydent zawetował nowelizację Kodeksu wyborczego

Prezydent Karol Nawrocki zawetował 15 października nowelizację Kodeksu wyborczego, która przewidywała m.in. zmianę liczby posłów wybieranych z poszczególnych okręgów czy zmianę tworzenia obwodów głosowania. 

Prezydent, uzasadniając weto, w nagraniu na portalu X powiedział, że „nie można wprowadzać głębokich zmian w administracji wyborczej, bez przekonującej analizy ich skutków” oraz że „nie można wywoływać” zmianami  „emocji społecznych” oraz „zmieniać reguł gry na zaledwie jedne rok przed wyborami parlamentarnymi”. 

Zgodnie z brzmieniem przyjętej noweli Państwowa Komisja Wyborcza co roku do 30 listopada ogłaszałaby w drodze obwieszczenia liczbę posłów wybieranych w każdym okręgu wyborczym.

Jeśli PKW nie dopełniłaby tego obowiązku, uchwałę w tej sprawie podejmowałby Naczelny Sąd Administracyjny. Ustalanie obowiązującej normy przedstawicielskiej wybieranych posłów w okręgach wyborczych miało – zgodnie z zawetowanymi przepisami - odbywać się na podstawie danych z Centralnego Rejestru Wyborców; według stanu na koniec trzeciego kwartału roku, w którym ogłasza się obwieszenie dotyczące liczby posłów wybieranych w każdym okręgu.

Zdaniem Nawrockiego nowelą „zamiast jasnego zapisania podziałów mandatów w ustawie, wprowadzono mechanizm przesuwania mandatów między okręgami w drodze urzędniczego obwieszczenia” PKW. Wybory są fundamentem demokracji. Ich reguły muszą być jasne, stabilne i budzić zaufanie obywateli – uzasadniał prezydent w oświadczeniu na X.

Nowela wprowadzała też zmiany w tworzeniu obwodów głosowania. Zgodnie z obecnymi przepisami, obwód ten można utworzyć dla maksymalnie 4 tys. mieszkańców. Nowelizacja zmniejszała tę maksymalną liczbę do 3 tysięcy.