Św. Jan Kapistran i św. Józef Bilczewski. Ich życiorysy kryją polskie wątki

1. 23 października 2026. Piątek XXIX tygodnia zwykłego i wspomnienia świętych

2. Kim był święty Jan Kapistran i jak wyglądało jego życie?

3. Czyim patronem jest święty Jan Kapistran?

4. Kim był święty Józef Bilczewski?

5. Święty Józef Bilczewski pomagał ubogim. Został pochowany wśród nich

Jan Kapistran spędził w Krakowie około ośmiu miesięcy, wygłaszał wielogodzinne kazania na Rynku Głównym i przyczynił się do rozwoju zakonu bernardynów. Natomiast pochodzący z Wilamowic Józef Bilczewski został profesorem i rektorem uniwersytetu we Lwowie, a jako arcybiskup organizował pomoc podczas wojennych kryzysów

23 października 2026. Piątek XXIX tygodnia zwykłego i wspomnienia świętych

23 października 2026 roku przypada piątek XXIX tygodnia zwykłego. W kalendarzu liturgicznym Kościoła katolickiego jest to dzień powszedni lub wspomnienie dowolne św. Jana Kapistrana, prezbitera, albo św. Józefa Bilczewskiego, biskupa.

O wyborze jednego z tych formularzy decyduje celebrans. Inaczej wygląda to we wspólnotach szczególnie związanych ze świętymi. Zakony franciszkańskie obchodzą obowiązkowe wspomnienie Jana Kapistrana, a w Wilamowicach, rodzinnej miejscowości Józefa Bilczewskiego, uroczystość swojego patrona.

Data ma w 2026 roku dodatkowy wymiar historyczny. Tego dnia minie dokładnie 570 lat od śmierci Jana Kapistrana, który zmarł 23 października 1456 roku w Iloku.

Podczas liturgii dnia powszedniego kapłan używa zielonych szat, symbolizujących nadzieję i duchowy wzrost. Białe szaty przewidziano dla mszy odprawianej ku czci jednego ze świętych.

Kim był święty Jan Kapistran i jak wyglądało jego życie?

Święty Jan Kapistran, znany również jako Giovanni da Capestrano, urodził się 24 czerwca 1386 roku w Capestrano w środkowych Włoszech. Studiował prawo na Uniwersytecie w Perugii, a po ukończeniu nauki związał się z administracją Królestwa Neapolu. Pracował jako doradca i kancelista, a później powierzono mu zarządzanie jednym z okręgów Perugii.

W 1415 roku, podczas konfliktu miasta z rodem Malatestów, trafił do niewoli. Próbował wydostać się z więzienia na sznurze splecionym z ubrań i bielizny, lecz konstrukcja pękła. Upadek zakończył ucieczkę, a strażnicy zaostrzyli nadzór nad więźniem. Klasztorne przekazy wiążą właśnie ten okres z jego duchowym przełomem i wizją św. Franciszka z Asyżu.

Po uwolnieniu Kapistran zrezygnował z kariery urzędniczej i wstąpił do zakonu franciszkanów. Źródła nie są zgodne w sprawie jego wcześniejszego życia osobistego. Część autorów pisze o zerwanych zaręczynach, inni o małżeństwie, które nie zostało dopełnione i mogło zostać rozwiązane zgodnie z prawem kościelnym.

W zakonie jego nauczycielem został św. Bernardyn ze Sieny, inicjator surowej reformy franciszkańskiej. Prawnicze wykształcenie Kapistrana szybko okazało się użyteczne. Papieże powierzali mu misje dyplomatyczne, rozstrzyganie sporów oraz zadania związane z reformą Kościoła. Łączył więc rolę zakonnika, kaznodziei, prawnika i papieskiego wysłannika, przemierzając miasta Italii oraz Europy Środkowej.

Sławę przyniosły mu jednak przede wszystkim kazania wygłaszane we Włoszech, Austrii, krajach niemieckich, Czechach, na Węgrzech i w Polsce. Gromadził wielotysięczne tłumy, nawoływał do pokuty, pojednania zwaśnionych stron i odnowy życia religijnego. Zakładał też klasztory franciszkanów obserwantów, czyli zwolenników ścisłego przestrzegania reguły św. Franciszka. Na ziemiach polskich zaczęto nazywać ich bernardynami, od krakowskiego klasztoru pod wezwaniem św. Bernardyna ze Sieny.

Działalność Jana Kapistrana miała także kontrowersyjny wymiar. Jako papieski inkwizytor występował przeciw ruchom religijnym, które Kościół w XV wieku uznawał za heretyckie.

Czyim patronem jest święty Jan Kapistran?

Święty Jan Kapistran jest patronem prawników, sędziów i kapelanów wojskowych. Patronat nad kapelanami wojskowymi nawiązuje natomiast do wydarzeń z 1456 roku. Siedemdziesięcioletni wówczas franciszkan mobilizował ochotników i wspierał ich duchowo podczas obrony Belgradu przed wojskami osmańskimi. Działał u boku węgierskiego dowódcy Jana Hunyadyego, a zwycięstwo pod Belgradem przyniosło mu przydomek "świętego żołnierza".

Na obrazach i rzeźbach Jan Kapistran występuje zwykle we franciszkańskim habicie, ze sztandarem zakończonym krzyżem, księgą, krucyfiksem albo monstrancją. Sztandar przypomina o obronie Belgradu, a księga odsyła do jego wykształcenia prawniczego, działalności kaznodziejskiej i pozostawionych pism.

Kim był święty Józef Bilczewski?

Święty Józef Bilczewski urodził się 26 kwietnia 1860 roku w Wilamowicach jako Józef Biba. Był najstarszym z dziewięciorga dzieci Franciszka, stolarza i rolnika, oraz Anny z Fajkiszów. Po ukończeniu szkoły ludowej w Wilamowicach i Kętach rozpoczął naukę w gimnazjum w Wadowicach, a maturę zdał z wyróżnieniem.

Następnie wstąpił do krakowskiego seminarium i studiował teologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. W okresie nauki zmienił nazwisko z Biba na Bilczewski. Święcenia kapłańskie przyjął 6 lipca 1884 roku z rąk kard. Albina Dunajewskiego, po czym rozpoczął posługę w parafii św. Bartłomieja w podkrakowskiej Mogile.

Bilczewski szybko zdobył uznanie jako naukowiec. W 1886 roku uzyskał doktorat z teologii na Uniwersytecie Wiedeńskim, później studiował archeologię chrześcijańską w Rzymie oraz teologię dogmatyczną w Paryżu. Po habilitacji został profesorem we Lwowie, a z czasem dziekanem wydziału teologicznego i rektorem uniwersytetu.

W swoich badaniach zajmował się między innymi początkami kultu Eucharystii oraz świadectwami wiary pierwszych chrześcijan. W grudniu 1900 roku papież Leon XIII mianował 40-letniego uczonego arcybiskupem lwowskim obrządku łacińskiego. Diecezją kierował przez 23 lata, obejmujące I wojnę światową, walki polsko-ukraińskie oraz wojnę polsko-bolszewicką.

Mniej znanym wątkiem jego biografii są językowe korzenie. Pierwszym językiem przyszłego arcybiskupa był najprawdopodobniej wymysiöeryś, czyli język wilamowski, którym mieszkańcy Wilamowic posługują się również współcześnie. Bilczewski używał go w kontaktach rodzinnych, biegle znał też polski i niemiecki, co miało znaczenie podczas pracy w wielonarodowej Galicji.

Święty Józef Bilczewski pomagał ubogim. Został pochowany wśród nich

Posługa arcybiskupa Józefa Bilczewskiego przypadła na okres gwałtownych napięć społecznych, I wojny światowej, walk polsko-ukraińskich oraz wojny polsko-bolszewickiej. Metropolita organizował żywność i wsparcie dla uchodźców, bezdomnych, rodzin pozbawionych środków do życia oraz ubogich robotników.

Uważał, że działalność Kościoła powinna łączyć duszpasterstwo z konkretną pomocą społeczną. W swoim pałacu prowadził kursy przygotowujące księży do takiej pracy, wspierał szkoły i ochronki, a z własnych funduszy oraz subwencji sejmowej wybudował Dom Katolicki we Lwowie. Podczas jego rządów w archidiecezji powstało około 330 kościołów i kaplic.

Bilczewski zmarł 20 marca 1923 roku we Lwowie. Zażyczył sobie, aby pochowano go na Cmentarzu Janowskim, nazywanym wówczas cmentarzem biednych. Chciał spocząć pośród ludzi, którym pomagał przez lata swojej posługi.

Jan Paweł II beatyfikował arcybiskupa 26 czerwca 2001 roku podczas wizyty we Lwowie, a Benedykt XVI kanonizował go 23 października 2005 roku na placu św. Piotra w Rzymie. Rocznica kanonizacji przesądziła o umieszczeniu jego wspomnienia w polskim kalendarzu liturgicznym pod datą 23 października, choć rocznica śmierci świętego wypada 20 marca.

Święty Józef Bilczewski jest patronem Wilamowic, nauczycieli, uczniów, osób ubogich i bezdomnych. Jego imię noszą dziś szkoły, parafie i sanktuarium w rodzinnych Wilamowicach.