Co robić, gdy padną strzały. Specjalistka o schemacie "4U"

W sobotę w Krakowie 24-letni Michał Oksiński otworzył ogień do spacerujących po Rynku Głównym przechodniów. Zginęło sześć osób, kilkanaście jest rannych. Wcześniej sprawca zabił swoich rodziców i siostrę. W poniedziałek rano przekazano, że lekarzom nie udało się go uratować.

W samochodzie zamachowca i przy nim samym znaleziono łącznie cztery sztuki broni i kilkaset sztuk amunicji. 

Zamach w Krakowie. Pytania o bezpieczeństwo

Tragedia zrodziła wiele pytań nie tylko o powody działania 24-latka, ale i o nasze codzienne bezpieczeństwo. M.in. o to, czy wiemy, jak zachować się w tak ekstremalnej sytuacji.

Jak podkreśla dr Paulina Piasecka, dyrektorka Centrum Badań nad Terroryzmem Uniwersytetu Civitas, świadomi obywatele są jedną z części składowych systemu bezpieczeństwa państwa.

- Wiem, że ludzie mają w sobie często heroiczną nutę i chcą pomagać - mówi Piasecka. Jak podkreśla, są jednak momenty, gdy trzeba takie impulsy pohamować.

Jeśli zatem znajdziemy się w miejscu, gdzie padają strzały lub istnieje zagrożenie wybuchem ładunku czy latającymi odłamkami - pierwsza żelazna zasada, o której mówi ekspertka brzmi: chowaj się.

Jak podkreśla, nasza skłonność do narażania się na niebezpieczeństwo, "wynikająca z poczucia kuloodporności lub niewiary w to, że może stać się nam coś złego", może stać się przyczyną nieszczęścia innych osób.

Chodzi nie tylko o ukrycie się przed kulami, ale i o schodzenie z drogi osobom reagującym na zdarzenie, służbom.

- Nie stoję na linii strzału pomiędzy policjantem a napastnikiem i nie staję się kolejną osobą postrzeloną. To dodatkowo komplikuje sytuację i zmusza ratowników do wchodzenia pod ogień w celu ratowania mojego życia. Ukrycie się to absolutnie najlepszy sposób, w jaki możemy pomóc służbom znajdującym się na miejscu - podkreśla ekspertka ds. terroryzmu.

Schemat 4U, czyli jak zachować się w sytuacji zagrożenia

Centrum Prewencji Terrorystycznej ABW opracowało schemat 4U - "uważaj, uciekaj, ukryj się, udaremnij atak". To zbiór zasad opisujących właściwą reakcję w sytuacji kryzysowej.

- Powinniśmy zachowywać czujność i wypatrywać ewentualnych sygnałów ostrzegawczych. Słuchajmy sygnałów z otoczenia - apeluje dr Paulina Piasecka i podkreśla, że taka obserwacja "nie wynika z paranoi, lecz z faktu, że jesteśmy współbudowniczymi systemu bezpieczeństwa".

Kolejne kroki to "Uciekaj" lub "Ukryj się". Jak tłumaczy ekspertka, ukrycie się nie polega jedynie na schowaniu za rogiem czy przymknięciu za sobą drzwi pomieszczenia.

- Zdradzić nas może bardzo wiele rzeczy: dzwoniący telefon, rozświetlony ekran czy światło w pomieszczeniu rzucające cienie. Ukrywając się, zamykamy i w miarę możliwości barykadujemy drzwi, wyłączamy dźwięk w telefonie, wyłączamy również wibracje. W zastygłej ciszy wibracja leżącego na stole telefonu ulega zwielokrotnieniu i łatwo ją wyczuć, a naszym zadaniem jest nie zwracać na siebie uwagi - wyjaśnia Piasecka.

Ostatnia faza, "udaremnij atak", dotyczy sytuacji w zamkniętym budynku, gdy inne opcje zawiodą. Polega ona na próbie zaskoczenia napastnika we współpracy z innymi osobami, przy użyciu wszystkiego, co mamy pod ręką.

- Pamiętajmy, że gdy dochodzi do konieczności bezpośredniej konfrontacji, działamy tak, jakbyśmy walczyli o własne życie, bo dokładnie to w tym momencie robimy - mówi ekspertka.

Ekspertka ds. terroryzmu: Wiedza pozwala nie panikować

Nie ulega wątpliwości, że nabyta wiedza może pomóc nam przetrwać sytuację kryzysową, wyjść z niej cało i zmniejszyć zagrożenie dla osób niosących nam pomoc.

- To ogromnie zmniejsza ryzyko, że popadnę w kompletne przerażenie, zastygnę w paraliżu i stanę na drodze tym, którzy mogliby pomóc. Musimy pogodzić się z tym, że znajomość zasad zachowania wynika z instynktu samozachowawczego i jest naszym obowiązkiem wobec siebie oraz innych - podkreśla Piasecka.

Według ekspertki w naszej strategii bezpieczeństwa powinny znaleźć się praktyczne szkolenia dotyczące zachowania w sytuacjach podobnych do tego, co wydarzyło się w Krakowie.

- Wiedza pozwala nie panikować, ale aby zareagować precyzyjnie w momencie bodźca - np. gdy rozlega się strzał, a ja natychmiast uciekam za róg lub robię pad na ziemię na pustej przestrzeni, by zmniejszyć powierzchnię celu, jakim może być moje ciało, potrzebne są wyćwiczone nawyki - tłumaczy.

Ludzie pracujący w służbach powtarzają takie ćwiczenia wielokrotnie, bo, jak mówi Piasecka, pod wpływem silnego stresu, adrenaliny i kortyzolu nasze ciało musi reagować automatycznie. 

"Polska nie jest łatwym celem"

Sobotnie zdarzenia w Krakowie to pierwszy taki zamach terrorystyczny w historii kraju.

- Mam nadzieję, że takie sytuacje nie będą się powtarzać, choć musimy liczyć się z tym, że mogą się zdarzyć - mówi dr Paulina Piasecka.

Zwraca uwagę na wzorcowe zachowanie osób odpowiedzialnych za nasze bezpieczeństwo: - Dzięki heroicznej postawie policjantów oraz niezwykle sprawnej współpracy służb - nie tylko policji chroniącej własnym ciałem mieszkańców i turystów, ale też straży miejskiej, straży pożarnej i ratownictwa medycznego, poradziliśmy sobie na tyle, na ile było to w tak tragicznej sytuacji możliwe.

Pochwały należą się nie tylko służbom. Piasecka mówi o "fenomenalnych postawach obywateli", np. osób udzielających pierwszej pomocy rannym czy pracownicy stoiska w Sukiennicach, która otworzyła je dla przechodniów i "wciągnęła" ich do środka.

- Pokazaliśmy jako społeczeństwo, że nie daje się nas łatwo zastraszyć i w przestrzeni publicznej dominuje współczucie oraz opanowanie, a nie przerażenie. Polska nie jest łatwym celem i potrafi skutecznie zareagować - podkreśla Piasecka.

Chcesz porozmawiać z autorką? Napisz: anna.nicz@firma.interia.pl