Ozempic od dentysty. Ujawniamy: blisko 20 tys. recept w ciągu roku

• Jak ustaliła Wirtualna Polska, w 2025 r. dentyści wystawili 19 548 recept na leki z semaglutydem, w tym Ozempic. Blisko dziewięć na dziesięć z nich było pełnopłatnych, a refundację dostają tylko niektórzy chorzy na cukrzycę typu 2. W tym roku do końca września dentyści wystawili już kolejne 15 318 takich recept.
• Prawo pozwala stomatologom przepisywać dowolne leki, ale NFZ stawia warunek. Według Funduszu recepta od dentysty powinna mieć ścisły związek z leczeniem zębów, jamy ustnej i okolic twarzy.
• Każde sprawdzenie NFZ kończyło się karą, ale Fundusz widzi tylko niewielką część recept. Kontroluje wyłącznie recepty refundowane, czyli ok. 12 proc. tych, które wystawili dentyści. Pozostałe są poza jego zasięgiem.

W Polsce każdy lekarz, w tym stomatolog, ma prawo wypisać pacjentowi dowolny lek. Potwierdza to Ministerstwo Zdrowia w odpowiedzi na pytania WP.

"Przepisy dotyczące wystawiania recept nie zawierają katalogu produktów leczniczych, które mogą być przepisywane tylko przez lekarza albo lekarza dentystę" – podkreśla biuro prasowe resortu.

Wszystko więc zależy od samego lekarza. To on stawia rozpoznanie oraz wybiera produkt leczniczy i jego dawkę. To tzw. decyzja terapeutyczna, która, jak zaznacza ministerstwo, powinna być podejmowana w granicach jego kompetencji zawodowych i zakresu wykonywania zawodu.

"Decyzja ta powinna pozostawać w bezpośrednim związku z celem diagnostycznym lub leczniczym, a jej podstawą powinna być ocena stanu zdrowia pacjenta" – wskazuje Ministerstwo Zdrowia.

Przepisy przewidują także możliwość wystawienia recepty dla samego lekarza oraz członków jego rodziny – małżonka, partnera, a także krewnych i powinowatych, aż po kuzynostwo. Również takie recepty muszą jednak pozostawać w związku z rozpoznanym problemem zdrowotnym.

Również Narodowy Fundusz Zdrowia przyznaje, że każdy lekarz, także dentysta, może zapisywać pacjentowi wszystkie leki dopuszczone do obrotu w Polsce. Biuro prasowe Funduszu zwraca jednak uwagę na jeden istotny szczegół. Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty stanowi, że wykonywanie zawodu lekarza dentysty polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w zakresie "chorób zębów, jamy ustnej, części twarzowej czaszki oraz okolic przyległych".

– Wobec powyższego ordynacja jakichkolwiek leków powinna pozostawać w ścisłym związku z wykonywanym przez lekarza dentystę świadczeniem opieki zdrowotnej o profilu stomatologicznym – podkreśla Jakub Gołąb z biura prasowego NFZ.

Dziewięć na dziesięć recept bez refundacji

Wirtualna Polska dotarła do danych Narodowego Funduszu Zdrowia o liczbie recept, które stomatolodzy wystawili na leki z semaglutydem. Najbardziej znanym z nich jest Ozempic, czyli lek w zastrzykach zarejestrowany do leczenia cukrzycy typu 2, który stał się symbolem odchudzania. Semaglutyd zawierają jednak także Wegovy, czyli zastrzyki przeznaczone do leczenia otyłości, oraz Rybelsus, lek na cukrzycę w tabletkach. Wszystkie produkuje duński koncern Novo Nordisk. Dane NFZ nie rozróżniają poszczególnych preparatów.

W 2025 r. stomatolodzy w Polsce wystawili w sumie 19 548 recept na leki z semaglutydem. 2388 z nich było refundowanych, a 17 160 pełnopłatnych.

Od stycznia do końca września 2026 r. dentyści wystawili już 15 318 takich recept, w tym 1534 refundowane i 13 784 pełnopłatne. Tegoroczne tempo wskazuje, że wynik z ubiegłego roku zostanie przebity. Do wyrównania go dentystom brakuje już nieco ponad 4,2 tys. recept, a udział pełnopłatnych wzrósł z 88 do 90 proc.

Właśnie recepty pełnopłatne są tu kluczowe. Ozempic jest refundowany wyłącznie pacjentom z cukrzycą typu 2, którzy spełniają dodatkowe, wyśrubowane warunki dotyczące m.in. poziomu cukru we krwi, masy ciała i ryzyka chorób serca. Kto ich nie spełnia, płaci za lek pełną cenę. Dotyczy to także osób bez cukrzycy, które sięgają po niego, by schudnąć. W przypadku recept od dentystów pełnopłatnych jest blisko dziewięć na dziesięć.

NFZ widzi wszystkie recepty. Sprawdzić może nieliczne

Nie oznacza to, że każda z blisko 20 tys. recept została wystawiona niezgodnie z zasadami. Część mogła trafić do samych lekarzy lub członków ich rodzin, na co pozwalają przepisy. Dane NFZ nie pokazują, w jakich okolicznościach recepty wystawiono. Problem w tym, że w przypadku recept pełnopłatnych Fundusz nie może tego sprawdzić.

– W latach 2020-2026 Fundusz przeprowadził dwie kontrole ordynacji leków przeciwcukrzycowych (w tym semaglutydu) wystawianych przez lekarzy dentystów. Obie zakończyły się w 2025 r. oceną negatywną – informuje WP Jakub Gołąb z NFZ.

Dodaje, że na lekarzy, którzy wypisali te recepty, oraz na placówki, w których je wystawiono, nałożono kary finansowe w wysokości 37 165 zł i 33 937 zł.

Ponadto w latach 2024-2026 NFZ pięciokrotnie sprawdzał, czy stomatolodzy słusznie przepisywali Ozempic z refundacją. We wszystkich pięciu przypadkach stwierdzono nieprawidłowości, a kary wyniosły od 937 zł do 5173 zł.

Konsultant krajowy broni dentystów

Kontroli było niewiele, ale każda kończyła się karą. Krajowy konsultant w dziedzinie diabetologii nie widzi jednak problemu w tym, że dentyści przepisują leki z semaglutydem.

– Ozempic jest lekiem bezpiecznym. Jest stosowany w leczeniu cukrzycy, również w leczeniu otyłości, ale przede wszystkim cukrzycy. Stomatolodzy mają prawo do wypisywania recept, więc ja tu nie widzę jakiegoś problemu – komentuje w rozmowie z WP prof. Krzysztof Strojek, konsultant krajowy w dziedzinie diabetologii, kierownik Oddziału Chorób Wewnętrznych i Diabetologii w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu.

Jak budowa domu bez architekta

Z większą refleksją do sprawy podchodzi dr hab. Piotr Dziemidok, konsultant wojewódzki w dziedzinie diabetologii na Lubelszczyźnie. Pacjentom z otyłością wskazuje trzy miejsca, w których powinni szukać pomocy: poradnie diabetologiczne, poradnie endokrynologiczne zajmujące się leczeniem otyłości oraz gabinety lekarzy rodzinnych, którzy specjalizują się w tej tematyce.

Dla lubelskiego diabetologa uzyskiwanie pomocy medycznej u specjalisty w danej dziedzinie jest czymś oczywistym.

– Co do zasady, kiedy pan buduje dom, to może go sobie pan sam zbudować, ale pewnie lepiej by było, gdyby pan to robił pod kontrolą architekta i murarza, a nie tylko ściągnął plany z internetu i popatrzył na YouTube, jak się buduje. To samo jest tutaj. To jest ta sama mechanika polegająca na tym, że dzięki mediom społecznościowym wiedza jest nam przybliżona, ale uproszczenia są bardzo duże. Wdrożenie leczenia bez konsultacji z kimś, kto się zna, jest obarczone największym niebezpieczeństwem. To jest oczywiste – uważa dr hab. Piotr Dziemidok, kierownik Kliniki Diabetologii Instytutu Medycyny Wsi w Lublinie.

Jako ryzyka wskazuje możliwe skutki uboczne, ale przede wszystkim nagłe pogorszenie stanu zdrowia w przypadku zaprzestania leczenia bez nadzoru specjalisty.

– Jak leczy pan cukrzycę i ma wyrównanie na poziomie osoby zdrowej i przestanie brać leki, no to będzie pan miał nawrót wszystkich objawów cukrzycy i powikłań, jakie tylko mogą wystąpić. Tutaj jest podobnie, jeżeli pan sam z siebie odstawi leki bez prowadzenia, to nastąpi nawrót choroby otyłościowej – wskazuje dr hab. Piotr Dziemidok.

Swoje wskazówki ma również lek. Paweł Doczekalski, diabetolog.

– Zmiana stylu życia, zmiana diety to jest absolutna podstawa przy leczeniu otyłości. Ja swoich pacjentów zawsze informuję, że przyjmowanie tego typu leków jest obarczone wysokim ryzykiem efektu jojo, czyli powrotu do poprzedniej wagi. Po odstawieniu leku waga może wzrosnąć i to nawet do wartości większej niż początkowa. Trzeba pamiętać, że to leczenie to nie jest podanie zastrzyku, leżenie na kanapie i chudnięcie – podkreśla w rozmowie z WP.