Merz onderhandelt in Japan over deelname van Duitsland aan GCAP-project voor nieuw gevechtsvliegtuig

• Duitsland wil toetreden tot het Global Combat Air Programme voor een nieuw gevechtsvliegtuig nadat het FCAS-project is mislukt.
• Japan twijfelt over de toetreding van Duitsland om de operationele deadline van 2035 niet in gevaar te brengen.
• Berlijn zal waarschijnlijk de primaire zeggenschap over het ontwerp inruilen voor leiderschap op het gebied van combat cloud- en dronetechnologie.

Bondskanselier Friedrich Merz is deze week op diplomatieke missie naar Japan om te onderhandelen over de toetreding van Duitsland tot het Global Combat Air Programme (GCAP). Deze stap volgt op de uittreding van Berlijn in juni 2026 uit het European Future Combat Air System (FCAS), een samenwerkingsverband met Frankrijk en Spanje.

Hoewel er verschillende opties voor de vervanging van de Eurofighter zijn besproken, is het GCAP – momenteel geleid door het Verenigd Koninkrijk, Italië en Japan – naar voren gekomen als de belangrijkste kandidaat om de impasse op luchtvaartgebied in Duitsland te doorbreken.

Ineenstorting van FCAS

Het mislukken van FCAS was het gevolg van diepgewortelde geschillen tussen Dassault Aviation en Airbus Defence and Space over leiderschap, toegang tot technologie en industriële rollen. Ondanks miljardeninvesteringen stortte het project in voordat het de primaire ontwikkelingsfase bereikte, waardoor de Luftwaffe zonder duidelijk pad voorwaarts kwam te staan.

Alternatieven afgewezen

Duitse functionarissen overwogen eerder een partnerschap met Spanje en Zweden. Daarbij stond de Gripen E centraal. Bij dat pad ontbrak een formeel tijdschema of een regeringsovereenkomst. Daardoor lijkt het minder haalbaar was dan het reeds gestructureerde GCAP.

Ook andere alternatieven zijn afgewezen. Hoewel Duitsland zijn F-35A-vloot uitbreidt om Tornado-vliegtuigen te vervangen voor NAVO-kernwapenmissies, beschouwt minister van Defensie Boris Pistorius dit als een tijdelijke maatregel in plaats van een oplossing voor luchtsuperioriteit op de lange termijn. Bovendien wordt de ontwikkeling van een puur binnenlands straalvliegtuig onmogelijk geacht vanwege het ontbreken van een moderne, eigen motor, waarvan de ontwikkeling en het testen te veel tijd zouden kosten.

Integratie in GCAP

GCAP biedt een logische overgang, omdat Duitsland via de Tornado- en Eurofighter-programma’s al een geschiedenis van multinationale vliegtuigproductie deelt met het Verenigd Koninkrijk en Italië. Toetreding op dit moment is echter complex; de oprichtende leden hebben zich vastgelegd op een strikte operationele deadline in 2035, met een demonstratievlucht gepland voor 2027.

Om vertraging van dit tijdschema te voorkomen, moet Duitsland aantonen dat het in het programma kan integreren zonder dat de technische kernspecificaties van het vliegtuig opnieuw moeten worden ontworpen.

Beslissing ligt bij Japan

Er staat geopolitiek veel op het spel, aangezien de goedkeuring van Tokio verplicht is. Japan staat onder druk om tegen de lanceringsdatum van de Tempest ongeveer 100 Mitsubishi F-2-straaljagers te vervangen en zou wel eens terughoudend kunnen zijn om Duitse eisen dit tijdschema te laten verstoren.

Hoewel de Britse premier Andy Burnham zich open heeft opgesteld voor de deelname van Duitsland om kosten en capaciteiten te delen, is het industriële evenwicht al nauw verdeeld tussen BAE Systems, Leonardo en Mitsubishi Heavy Industries. Het Duitse Airbus is momenteel wel in gesprek met BAE Systems om eventueel ook toe te treden tot het project.

Industriële afwegingen

Omdat het programma al zo ver gevorderd is, zou Duitsland waarschijnlijk geen dominante rol kunnen verwerven in het primaire ontwerp van het vliegtuig, waardoor zijn industriële aandeel wellicht beperkt blijft tot 15-20 procent. Dit is een aanzienlijke daling ten opzichte van het aandeel van 40 procent dat Duitsland in het kader van FCAS had verwacht.

Ter compensatie zou Berlijn zijn expertise kunnen richten op ‘combat cloud’-technologieën, ruimtegebaseerde sensoren en onbemande samenwerkende vliegtuigen, met als doel tegen 2029 over dronecapaciteit te beschikken. Deze strategie zou Duitsland in staat stellen een aanzienlijke bijdrage te leveren aan het bredere digitale ecosysteem van de jager, zonder de ontwikkeling van het vliegtuigcasco te wijzigen.

GCAP sluit aan bij behoeften Luftwaffe

Uiteindelijk sluit de Tempest beter aan bij de behoefte van de Luftwaffe aan een zware jager voor luchtsuperioriteit dan het FCAS-project deed, dat werd belast door Franse eisen voor operaties vanaf vliegdekschepen en nucleaire aanvallen. Ondanks een kleinere industriële voetafdruk maakt het militaire nut van GCAP het tot een aantrekkelijke afweging.

De komende besprekingen in Tokio zullen bepalen of Duitsland als volwaardige partner kan toetreden of dat het een ondergeschikte rol moet accepteren om ervoor te zorgen dat het in 2035 over een moderne jager beschikt. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!