Ekstremalne lato w Europie nie było przypadkiem. Sierpień był najcieplejszym miesiącem w historii pomiarów

Francja już w lipcu pobiła rekord powierzchni lasów zniszczonych przez pożary. Rekordy odnotowano również w innych krajach (głównie w Hiszpanii), a cztery z 15 największych pożarów w Europie miały miejsce właśnie w tym roku.

Z analizy "The Guardian" wynika zaś, że do końca lipca z powodu upałów odnotowano co najmniej 35 tys. nadmiarowych zgonów w Europie. To jednak z pewnością mocno zaniżona liczba, bo nie obejmuje sierpnia i opiera się na danych zebranych z połowy europejskich państw. Dla porównania lato z 2024 r., które w wielu krajach również było bardzo upalne, przyniosło ponad 60 tys. nadmiarowych zgonów.

W sierpniu znaczna część Europy nadal doświadczała wyjątkowo gorącego i suchego lata. Symbolem tego było drastyczne, przymusowe ograniczenie mocy jedynej elektrowni jądrowej na Węgrzech, która dostarcza połowę zapotrzebowania na prąd w tym kraju, z powodu niskiego poziomu wód w Dunaju. Z tej samej przyczyny w Rumunii saperzy wysadzali skały w rzece, próbując udrożnić koryto Dunaju i ochronić przed wyłączeniem własne bloki jądrowe.

To wszystko nie bierze się z przypadku. Odpowiada za to wywołana przez człowieka zmiana klimatu, która wraz ze wzrostem temperatur przynosi coraz więcej ekstremów. A temperatury w sierpniu były rekordowo wysokie.

Rekordowy sierpień

Jak wynika z nowej analizy unijnej usługi Copernicus Climate Change, ostatni sierpień zrównał się z lipcem 2023 r. jako najcieplejszy miesiąc w historii pomiarów. Średnia globalna temperatura powietrza przy powierzchni Ziemi była o 1,65 st. C wyższa od poziomu sprzed epoki przemysłowej.

– Takie różnice z perspektywy codziennej pogody za oknem wydają się niewielkie. Klimatu Ziemi nie należy jednak zestawiać z lokalną pogodą. Skalę obecnego ocieplenia o wiele dokładniej oddaje porównanie do temperatury ciała człowieka. Można powiedzieć, że obecny poziom ocieplenia odpowiada ponad 38-stopniowej gorączce. Da się żyć, ale prawidłowe funkcjonowanie organizmu jest wyraźnie utrudnione – wyjaśnia w rozmowie z Wirtualną Polską Marcin Popkiewicz, badacz megatrendów i współtwórca portalu Nauka o Klimacie.

O tym, jak te trudności wyglądają w praktyce, dobitnie przekonali się mieszkańcy Europy Zachodniej. W regionie tym odnotowano najgorętsze lato w historii pomiarów, które przebiło w ten sposób lato z 2003 r. (w upałach zginęło wówczas 70 tys. osób). "W sierpniu region nawiedziły kolejne fale upałów, co stanowiło kontynuację wyjątkowej serii ekstremalnie wysokich temperatur, która rozpoczęła się w maju" – informuje Copernicus.

Ale problemy w sierpniu miał cały Stary Kontynent. Na dużych obszarach Europy Zachodniej, Środkowej i Wschodniej panowały rozległe suche warunki, które w niektórych przypadkach utrzymywały się od maja. W rezultacie poważną suszę odnotowano we Francji, Wielkiej Brytanii, na Węgrzech, w Rumunii i Serbii. Wyjątkowo niskie przepływy wody w rzekach odnotowano zaś nie tylko w Dunaju, lecz także w Renie, Bugu Południowym i Dnieprze.

W ujęciu całej Europy zakończone lato (czerwiec-sierpień) było zaś trzecim najcieplejszym w historii pomiarów. Dwa cieplejsze przypadły również na tę dekadę (lata 2022 i 2024), już mocno naznaczoną przez zmianę klimatu.

Czekanie na pociąg

– Nadszedł czas, by przestać udawać zaskoczenie, że nasza ocieplająca się planeta ciągle się ociepla. Dzieje się to dokładnie tak, jak przewidywali naukowcy dosłownie dekady temu. Interesujące pytanie nie brzmi, czy będziemy nadal bić rekordy temperatur (a będziemy), ale czy coś z tym zrobimy, czy też po prostu będziemy stać i czekać, jak pociąg z napisem "zmiana klimatu" po nas przejedzie – komentuje dla agencji AP klimatolog Andrew Dessler z Texas A&M University.

– Nasz system klimatyczny rzeczywiście zachowuje się dziś w sposób znacznie wykraczający poza to, czego spodziewalibyśmy się jeszcze dekadę temu – podkreśla cytowana przez agencję AP Samantha Burgess, kierowniczka w Europejskim Centrum Prognoz Średnioterminowych, które odpowiada za usługę Copernicus.

Według niej zmiana klimatu przestała już być problemem abstrakcyjnym i dotyczącym biedniejszych państw. Coraz bardziej wpływa też na codzienne życie mieszkańców państw zachodnich. – Szkoły są zamykane, szpitale są przeciążone, nawierzchnie dróg topnieją, tory kolejowe odkształcają się. A warunki, których doświadczyliśmy tego lata, będą występować coraz częściej – dodaje Burgess.

Podobnie sytuację ocenia Popkiewicz, który mówi jasno: dopóki ludzkość będzie emitować gazy cieplarniane, problem będzie narastać.

– Warto przy tym podkreślać, że niezbędna transformacja nie jest ani kosztem, ani szaleństwem – dodaje Popkiewicz w rozmowie z WP. – Dobrze zaplanowana transformacja to inwestycja. Inwestycja w bardziej odporną gospodarkę, w większą niezależność i bezpieczeństwo naszej energetyki, w rolnictwo bardziej odporne na susze czy też w miasta, w których przyjemniej się żyje, bo stają się bardziej zielone i o wiele łatwiej wytrzymać w nich w upalne lata.