Choroba papieża odsłania lukę w przepisach. W Watykanie istnieje "szara strefa"

Od wtorku Leon XIV przebywa w Poliklinice Gemelli, gdzie przechodzi bez powikłań rekonwalescencję po usunięciu nowotworu płuca.

Pobyt papieża w szpitalu, ciężka choroba lub utrata przytomności nie oznacza automatycznego przekazania jego uprawnień i władzy. Stwierdza to jasno Kodeks Prawa Kanonicznego, ale istnieje też swoista "szara strefa" dotycząca skrajnie trudnych sytuacji zdrowotnych.

Choroba papieża. Prawo kanoniczne nie przewiduje zastępcy

Papież pozostaje przywódcą Kościoła i głową państwa watykańskiego także wtedy, gdy jest ciężko chory, długo przebywa w szpitalu, traci przytomność lub jest podłączony do aparatury medycznej. Zachowuje wtedy swoje prerogatywy, ale może innym osobom powierzać zwykłe zadania, np. odprawienie mszy czy odczytanie jego przemówienia.

Nie ma natomiast nikogo w strukturze Kurii Rzymskiej, komu papież mógłby oddać swoją władzę, nawet tymczasowo. Przywódca Kościoła nie ma też zastępcy. 

ZOBACZ: Papież przejdzie operację. Szpital wprowadza "nadzwyczajne środki ostrożności"

Przepisy jasno definiują kompetencje i obowiązki hierarchów Kurii w okresie wakatu w Stolicy Apostolskiej, a więc po śmierci papieża lub jego rezygnacji, co obecnie także jest brane pod uwagę po historycznym ustąpieniu z urzędu przez Benedykta XVI w 2013 roku. 

Tylko jeden przepis Kodeksu Prawa Kanonicznego odnosi się do sytuacji, w której papież nie jest w stanie sprawować władzy.

Papież niezdolny do sprawowania urzędu. Co mówi prawo kanoniczne?

W części drugiej kodeksu na temat najwyższej władzy w Kościele jest kanon 335, który głosi: "Podczas wakansu stolicy rzymskiej lub przeszkody w jej działaniu, nie należy niczego zmieniać w zarządzie Kościoła powszechnego; powinny zaś być zachowane ustawy specjalne wydane na te okoliczności". 

To zaś oznacza, że kiedy papież jest nieprzytomny, w śpiączce lub ciężko chory, formalnie nadal rządzi on sam. W prawie kanonicznym nie ma instytucji oficjalnego zastępcy czy na przykład tzw. regenta, który mógłby przejąć pełnię władzy papieskiej w takich okolicznościach.

Zatem w imieniu papieża nie można dokonywać nominacji biskupów ani nuncjuszy apostolskich wydawać żadnych dokumentów nauczania.

Choroba papieża a władza w Watykanie. Kto może podejmować decyzje?

W rozważaniach znawców Watykanu i prawa zwraca się niekiedy uwagę na faktyczne istnienie tak zwanej kanonicznej szarej strefy, czyli braku wyraźnych i jednoznacznych procedur w sytuacjach takich jak poważna, długotrwała utrata przytomności przez papieża i choroba.

Są jedynie przepisy praktyczne, regulujące np. kwestie zarządzania administracyjnego. Tymi sprawami zajmują się instytucje Kurii Rzymskiej, w tym sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej, a także przełożeni urzędów, czyli dykasterii.

ZOBACZ: Nowe informacje o stanie zdrowia papieża. Jest komunikat Watykanu

Urzędnicy Kurii podejmują wyłącznie zwykłe decyzje, a więc te, które nie wymagają aprobaty papieża, mogą zatem wykonywać część zadań w zastępstwie papieża. 

Ważną postacią jest dziekan Kolegium Kardynalskiego, czyli wszystkich kardynałów z całego świata, jednak on również nie przejmuje żadnych wyłącznych uprawnień papieża. Odgrywa kluczową rolę w czasie wakatu w Stolicy Apostolskiej. 

9 października papież mianował nowym dziekanem Kolegium Kardynalskiego kardynała Luisa Antonio Tagle. Przed konklawe w maju 2025 roku purpurat z Filipin uważany był za jednego z możliwych kandydatów na następcę papieża Franciszka.

Na stanowisku dziekana Kolegium Kardynalskiego Tagle zastąpił 92-letniego kard. Giovanniego Battistę Re.