Zmienił historię Kościoła. Wierni wspominają go ostatniego dnia września

1. 30 września 2026. Wspomnienie św. Hieronima, prezbitera i doktora Kościoła

2. Kim był św. Hieronim?

3. Jak wyglądało życie św. Hieronima?

4. Co zrobił św. Hieronim?

5. Czego patronem jest św. Hieronim?

Hieronim był jednym z najwybitniejszych badaczy Biblii w późnej starożytności. Kościół uznał jego świętość poprzez wielowiekowy kult, jeszcze przed ukształtowaniem formalnych procesów kanonizacyjnych.

Nie istnieje zatem dokument wskazujący konkretny dzień ogłoszenia go świętym. Wiadomo natomiast, że w 1298 roku papież Bonifacy VIII oficjalnie umocnił jego pozycję jako jednego z czterech wielkich doktorów Kościoła zachodniego.

30 września 2026. Wspomnienie św. Hieronima, prezbitera i doktora Kościoła

W środę 30 września 2026 roku Kościół katolicki obchodzi obowiązkowe wspomnienie św. Hieronima, prezbitera, wybitnego biblisty i jednego z czterech wielkich doktorów Kościoła zachodniego.

Tego dnia liturgia kieruje uwagę wiernych ku człowiekowi, który połączył życie duchowe z niezwykle skrupulatną pracą nad językiem Biblii. Hieronim rozumiał, że jedno niewłaściwie odczytane słowo może zmienić sens całego fragmentu. Z tego powodu uczył się języków, porównywał rękopisy i szukał możliwie najwierniejszego brzmienia tekstu.

Hieronim zmarł 30 września około 420 roku w Betlejem, a później dzień jego śmierci przyjęto jako termin liturgicznego wspomnienia. Współcześnie 30 września obchodzony jest również Międzynarodowy Dzień Tłumacza. Związek obu wydarzeń oficjalnie podkreśliło Zgromadzenie Ogólne ONZ, które w 2017 roku ustanowiło tę datę świętem osób zawodowo zajmujących się przekładem i interpretacją języków.

Kim był św. Hieronim?

Św. Hieronim, właściwie Euzebiusz Sofroniusz Hieronim, był chrześcijańskim duchownym, teologiem, eremitą i jednym z najwybitniejszych uczonych późnej starożytności. Urodził się w Strydonie, na pograniczu rzymskich prowincji Dalmacji i Panonii.

Dokładne położenie miejscowości zatarło się po jej zniszczeniu, a rok narodzin świętego wciąż budzi spory. Najczęściej podaje się okres między 342 a 347 rokiem, choć część badaczy wskazuje na rok 331.

Pochodził z zamożnej chrześcijańskiej rodziny, jednak chrzest przyjął dopiero jako młody człowiek w Rzymie. Rodzice wysłali go tam na naukę pod kierunkiem Eliusza Donata, cenionego gramatyka swojej epoki.

Hieronim studiował łacinę, retorykę, literaturę klasyczną i sztukę prowadzenia sporów. Świetnie znał pisma Cycerona oraz innych rzymskich autorów, a zamiłowanie do antycznej kultury towarzyszyło mu nawet po wyborze surowego życia religijnego.

Jak wyglądało życie św. Hieronima?

Jego biografia prowadzi przez najważniejsze ośrodki intelektualne późnego Cesarstwa Rzymskiego. Przebywał między innymi w Trewirze, Akwilei, Antiochii, Konstantynopolu, Rzymie, Aleksandrii i Betlejem.

Na pustyni Chalkis w pobliżu Antiochii żył jako eremita, ucząc się języków i poddając rygorystycznej ascezie. W Antiochii przyjął święcenia kapłańskie, zastrzegając sobie możliwość pozostania poza stałą posługą duszpasterską.

W Konstantynopolu słuchał nauk Grzegorza z Nazjanzu, a po powrocie do Rzymu został sekretarzem i doradcą papieża Damazego I. Ostatnią część życia spędził w Betlejem, dokąd dotarł w 386 roku. Zmarł tam 30 września 419 lub 420 roku.

Za wizerunkiem dostojnego doktora Kościoła kryła się osobowość pełna kontrastów. Hieronim prowadził surowe życie, a jednocześnie zachował wrażliwość wykształconego Rzymianina. Słynął z porywczego charakteru i ostrego języka, szczególnie w sporach religijnych. Jego korespondencja odsłania jednak również spokojniejsze oblicze duchownego, który potrafił uważnie słuchać, doradzać i budować trwałe relacje.

W jego najbliższym kręgu znalazły się też wykształcone Rzymianki z rodzin senatorskich, między innymi Marcella, Paula i Eustochium. Prowadził z nimi rozmowy o wierze i życiu ascetycznym, odpowiadał na pytania oraz wspierał je w rozwijaniu wiedzy religijnej. Te relacje pokazują mniej znaną stronę Hieronima: wymagającego erudytę, który dostrzegał intelektualne ambicje kobiet i włączał je do tworzonego wokół siebie środowiska religijnego.

Co zrobił św. Hieronim?

Najważniejszym dokonaniem św. Hieronima było uporządkowanie łacińskiego tekstu Biblii. W 382 roku papież Damazy I zlecił mu rewizję Ewangelii, ponieważ używane wówczas przekłady starołacińskie różniły się treścią i jakością. Hieronim zestawił je z greckimi rękopisami, usuwał błędy powstałe podczas przepisywania ksiąg i korygował nieprecyzyjne sformułowania.

Po wyjeździe z Rzymu podjął znacznie szerszą pracę nad Starym Testamentem. Zamiast opierać się wyłącznie na greckiej Septuagincie, sięgnął do hebrajskich i aramejskich źródeł, a trudne miejsca konsultował z żydowskimi znawcami tekstu. Była to decyzja odważna i budząca spory. Wielu chrześcijan uważało wówczas Septuagintę za wersję o szczególnym autorytecie, a odejście od jej brzmienia przyjmowało z nieufnością.

W późniejszym zbiorze znalazły się także wcześniejsze przekłady starołacińskie, a jego brzmienie zmieniało się przez kolejne stulecia pod wpływem pracy kopistów i redaktorów. Sama nazwa "Wulgata" upowszechniła się dopiero w średniowieczu. Łaciński tekst zdobył na Zachodzie ogromny autorytet, natomiast Sobór Trydencki w 1546 roku uznał jego szczególną rangę w nauczaniu i liturgii Kościoła katolickiego. Obecnie oficjalną łacińską wersją Biblii jest promulgowana w 1979 roku Nova Vulgata.

Hieronim pisał również komentarze biblijne, polemiki teologiczne, żywoty pustelników i tłumaczył dzieła innych chrześcijańskich autorów. Około 392-393 roku ukończył De viris illustribus, zbiór 135 krótkich biografii pisarzy związanych z chrześcijaństwem. Chciał w ten sposób wykazać, że nowa religia ma własnych uczonych, historyków i wybitnych autorów.

Pozostawił także obszerną korespondencję, która pozwala zajrzeć w codzienność późnego Cesarstwa Rzymskiego. Pisał o sporach religijnych, życiu wspólnot, edukacji, ascezie i narastającym poczuciu zagrożenia. Zdobycie Rzymu przez Wizygotów w 410 roku wstrząsnęło nim szczególnie mocno. W jednym z listów opisał los Marcelli, swojej uczennicy dotkniętej skutkami najazdu. Jego pisma stanowią zapis epoki, w której rozpadał się dawny rzymski porządek, a chrześcijaństwo budowało własną kulturę intelektualną.

Czego patronem jest św. Hieronim?

Św. Hieronim jest patronem tłumaczy, biblistów, bibliotekarzy, archiwistów, archeologów, uczniów i studentów, a także bibliotek oraz osób zajmujących się badaniem dawnych tekstów. Patronaty te wyrastają z jego wykształcenia, znajomości języków i wieloletniej pracy nad rękopisami. Najsilniej zapisał się jednak w świadomości jako opiekun tłumaczy. Mniej znany patronat dotyczy osób zmagających się z gniewem. Nawiązuje do porywczego usposobienia świętego i jego wieloletniej pracy nad własnym charakterem.

Postać Hieronima łatwo rozpoznać w malarstwie i rzeźbie. Artyści przedstawiali go z otwartą księgą, piórem, krzyżem, czaszką oraz lwem. Księga i przybory do pisania przypominają o jego pracy nad tekstami religijnymi, natomiast czaszka symbolizuje przemijanie oraz surowy styl życia.

Lew pochodzi ze średniowiecznej opowieści zapisanej między innymi w "Złotej legendzie". Według niej Hieronim wyjął cierń z łapy cierpiącego zwierzęcia, które później pozostało przy nim. Historycy traktują tę historię jako legendę, choć przez stulecia silnie wpływała ona na sposób przedstawiania świętego.

Czerwony kapelusz kardynalski także nie odpowiada realiom epoki. Za życia Hieronima urząd kardynała w znanej dziś formie jeszcze nie istniał. Artyści przedstawiali go w czerwonej szacie, aby podkreślić jego wysoką pozycję w Kościele oraz bliską współpracę z papieżem Damazym I.