Live politiek | Wilders: 'Resultaat van twee dagen vergaderen is nul'

Goedendag en welkom in dit liveblog! Hier houden wij (Edo van der Goot, Priscilla Slomp en Sanne Oving) je op de hoogte van de Algemene Politieke Beschouwingen.

Liveblog

13 minuten geleden

Eerdmans benadrukt nog maar eens: JA21 is bereid onze nek uit te steken
Eerdmans dient in zijn tweede termijn meerdere moties in, die onder meer vragen om strenge maatregelen op het gebied van asiel. Zijn partij wil ook dat er snel in internationaal verband wordt gesproken over het moderniseren van vluchtelingenverdragen.

"Als JA21 zijn we bereid onze nek uit te steken", zegt Eerdmans nog maar eens. "Dat was onze inzet deze zomer en dat is het nog steeds."

Hij waarschuwt dat er op dit moment voor het Belastingplan geen meerderheid is, en daarvoor is er een route via links (PRO) of rechts (JA21 en SGP) mogelijk. "En zoals de minister van infrastructuur heel goed weet: rechts heeft voorrang."

31 minuten geleden

Brekelmans en Bontenbal willen binnen half jaar besparingsplan per ministerie
VVD en CDA dienen samen een motie in om het kabinet vaart te laten maken met het besparen op de overheid. Het kabinet wil 3,5 miljard euro ophalen door met name te snijden in het ambtenarenapparaat. Brekelmans en Bontenbal willen binnen een half jaar een besparingsplan per ministerie.

Het is Klaver tegen het zere been. "We weten al jaren dat dit soort bezuinigingen ontzettend moeilijk zijn. Ik had dit populisme niet van VVD en CDA verwacht. Er komen steeds meer taken bij."

"Je kan er lacherig over doen, maar elke euro die je bespaart kan naar andere dingen, zoals werkenden", reageert Brekelmans. Hij ziet in dat "snijden in eigen vlees niet makkelijk is, want je maakt jezelf er niet populairder op". Vandaar de motie, om het kabinet te helpen.

36 minuten geleden

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen is het gebruikelijk dat politici volop overleggen over alle moties die ze willen indienen. Maar dat zullen er dit jaar niet veel zijn. Zo diende Klaver al geen motie in omdat de onderhandelingen in principe nog moeten beginnen.

38 minuten geleden

Wilders: 'Resultaat van twee dagen vergaderen is nul'
"Zowel procedureel als inhoudelijk zijn we geen millimeter verder gekomen", is de conclusie van Wilders. "Het resultaat van twee dagen vergaderen is een nul. Een hele grote nul."

De schuld daarvan ligt bij het kabinet, vindt Wilders. Jetten weigert te kiezen voor links of rechts. "Hij forceert het ook niet. Blijkbaar is hij ergens bang voor. Voor de VVD of iets anders. Mijn advies zou zijn: wees nooit bang voor de VVD." Dat levert hem gelach op vanuit de Kamer.

Zoals al was aangekondigd, dient hij een motie van wantrouwen in tegen het kabinet-Jetten. Die motie gaat geen meerderheid krijgen.

41 minuten geleden

Paternotte blij dat premier deur wagenwijd openzet
Niet verrassend prijst D66-fractievoorzitter Paternotte de opstelling van het kabinet. "Ik zie kansen. Veel partijen zeggen dat ze best een rol willen spelen in hoe het kabinet de oversteek maakt van 66 zetels naar een meerderheid aan zetels." Paternotte heeft ook de "scepsis" gehoord over de brede samenwerking, maar denkt nog steeds dat dit wel het beste is voor het land. "De premier zet de deur in ieder geval wagenwijd open."

Paternotte roept de Kamer op om de kaarten nu op tafel te leggen en zaken te gaan doen.

46 minuten geleden

Klaver ongerust over 'onrustig' najaar
Net als in de eerste termijn mag Klaver ook de tweede termijn als eerste het woord nemen. "Het zit nog wel een beetje vast in de eerste versnelling", is zijn conclusie na twee debatdagen. "Ik hoop heel erg dat het kabinet, als het terugkijkt op deze APB, zich realiseert dat niet alle wensen met elkaar te verenigen zijn."

Klaver zag lichtpuntjes in het feit dat het kabinet de spreidingswet niet wil schrappen en de stikstofplannen wil doorzetten. Hij blijft er wel bij dat de bezuinigingen op sociale zekerheid van tafel moeten.

De PRO-leider denkt dat de politiek een onrustig najaar tegemoet gaat, waarin nog veel met elkaar moet worden gepraat. "Ik kan mijn ongerustheid niet onder stoelen of banken steken."

1 uur geleden

We zijn aan het einde gekomen van het eerste deel van het debat. Premier Jetten is klaar met het beantwoorden van alle vragen die gisteren zijn gesteld. Er is nu een korte schorsing. Om 17.50 uur vangt de zogenoemde tweede termijn aan: het woord is dan weer aan de Kamerleden, die gisteren hun zogenoemde eerste termijn hielden. Ze krijgen straks allemaal nog weer een aantal minuten om nog wat concluderende woorden te zeggen, om naar extra helderheid te vragen en om moties in te dienen. Het kabinet zal vanavond, waarschijnlijk na een dinerpauze, weer kort reageren.

1 uur geleden

Discussie over bezuinigingen op sociale zekerheid nog steeds muurvast
Jetten en Klaver zijn het al maanden niet eens over de bezuinigingen op de sociale zekerheid en worden dat ook niet tijdens dit debat. Er stond voor ruim 6 miljard euro aan bezuinigingen in de boeken. Dat bedrag is in de miljoenennota teruggeschroefd tot 3 miljard.

Daar zit ook een deel uitstel bij. "We hebben een pas op de plaats gemaakt", zegt Jetten. Hij meent dat de verschillen met PRO over het hervormen van de uitkeringen voor werkloosheid en de arbeidsongeschiktheid niet zo groot zijn.

Maar Klaver wil niet komen praten zolang er überhaupt nog bezuinigingen op tafel liggen, ook al zijn dat er minder dan eerst. "No way", zegt Klaver daarover. "De fractie van PRO gaat niet bewegen." Zo zit de discussie nog steeds muurvast.

1 uur geleden

JA21: Box 3 is rechtdoor in de greppel beland
Vanzelfsprekend gaat het nu ook over box 3. Joost Eerdmans wil weten waarom het kabinet de pauzeknop heeft ingedrukt. JA21 wil zo snel mogelijk toe naar de invoering van een vermogenswinstbelasting, een scenario dat deze zomer op tafel lag bij minister Heinen (Financiën).

Jetten benadrukt dat het kabinet niet overhaast een besluit wilde nemen. De huidige wet die in de Eerste Kamer ligt is volgens de premier een "groot risico voor het investeringsklimaat", dus daar moet een oplossing voor komen. Maar die oplossing kost geld. De vraag hoe dat gedekt gaat worden noemt Jetten "nog complexer".

Eerdmans vindt het een duidelijk links-rechts verhaal. "Als je nou ergens op een T-splitsing weet of je linksaf of rechtsaf kan gaan, dan is dat bij box 3. Maar precies daar is de derde optie gebeurd, box 3 is rechtdoor ergens in greppel gelegd."

1 uur geleden

50PLUS is tegen verlagen van ouderenkorting 
Jetten is inmiddels aangekomen bij zijn blokje over het belastingplan. Een belangrijke verzamelwet waar alle fiscale plannen voor het komende jaar in zitten. Over dit plan moet half november gestemd worden, zodat de Belastingdienst alles nog goed kan invoeren. Het is misschien wel de spannendste begroting die dit najaar wordt behandeld, want er klinkt van zowel links als rechts kritiek op de plannen die met Prinsjesdag bekend zijn gemaakt.

Zo is Jan Struijs tegen de verlaging van de ouderenkorting van 100 euro die het kabinet beoogd. Jetten verdedigt het plan. "Gepensioneerden gaan er veel meer op vooruit dan andere groepen. Daarom vonden we een kleine koopkracht herschikking te billijken, om werkenden tegemoet te komen", zegt de premier.

2 uur geleden

3 uur geleden

Coalitie wil dat werken loont, al tonen koopkrachtcijfers dat nog niet
Met de huidige plannen van het kabinet gaan de meeste huishoudens er in 2027 iets op achteruit. Dat komt onder meer door belastingverhogingen voor werkenden.

Daar is de coalitie zelf niet blij mee, blijkt ook in dit debat. Zowel CDA als VVD wijzen Jetten erop dat "werken moet lonen", een veelgehoorde zin in Den Haag. Volgens Jetten moet er tijdens de Financiële Beschouwingen, die binnenkort plaatsvinden, gekeken worden hoe dit alsnog geregeld gaat worden.

3 uur geleden

Jetten heeft alle vragen gebundeld in verschillende mapjes. Het mapje met alle vragen over economie is behandeld en we zijn al even bezig met de vragen in het mapje 'binnenland'. Hierna krijgen we nog de mapjes 'internationaal' en 'sociale zekerheid'.

3 uur geleden

Jetten noemt gordelroosvaccinaties 'voortschrijdend inzicht'
Het kabinet heeft de komende jaren zo'n 400 miljoen euro uitgetrokken om de gordelroosvaccinatiecampagne te verbreden. Volgend jaar kregen alle zestigjarigen al een prik aangeboden, straks wordt dat ook de groep 61- tot 69-jarigen aan toegevoegd. Daarmee wil het kabinet ook 50PLUS paaien.

50PLUS wil nóg meer en gaat daar ook voor pleiten. Struijs wil bovendien een bredere aanpak van de gezondheid van ouderen, bijvoorbeeld door een "breder palet vaccinaties" aan te bieden. Dat gesprek gaat Jetten graag aan, zegt de premier.

"Ik denk dat een half jaar geleden mensen misschien niet hadden gedacht dat gordelroosvaccinaties zo'n groot onderdeel zouden zijn van deze Miljoennennota", zegt Jetten. "Maar dat is ook voortschrijdend inzicht." Je kan op die manier namelijk "een hoop ziekte en kwalen voorkomen", vindt de premier.

3 uur geleden

Debat over kabinetsplannen blijft oppervlakkig
Jetten is inmiddels al geruime tijd bezig met het beantwoorden van de vragen over verschillende punten in de kabinetsplannen, maar het debat daarover blijft oppervlakkig. Dat komt doordat de komende tijd nog volop onderhandeld gaat worden over de begroting van het kabinet.

Het is dan niet handig om als partij al je politieke speelkaarten tijdens dit debat op tafel te leggen. En omdat de plannen daardoor nog zo onzeker zijn, blijft het commentaar vanuit de oppositie vaak beperkt tot het vragen van aandacht voor een probleem.

5 uur geleden

Lunchpauze tot 14.30 uur! Dan gaat Jetten verder met het beantwoorden van de vragen uit de Kamer.

5 uur geleden

Kabinet houdt vast aan stikstofplannen
Het debat gaat nu al een poosje over de stikstofcrisis. Jetten bevestigt aan Klaver dat de plannen van landbouwminister Van Essen niet zullen worden afgezwakt. De belofte leidt tot interrupties van BBB, SGP en CU. Zij maken zich alle drie op een andere manier zorgen over de plannen. Zo wil Bikker (CU) dat het "geen dictaat" wordt.

Jetten zegt wel toe dat er ruimte is om de plannen te verbeteren, zolang de stikstofreductie onder de streep maar op hetzelfde niveau blijft. Hij herhaalt ook dat het kabinet de komende maanden oog houdt voor boeren die al veel hebben gedaan en mogelijk alsnog de dupe worden.

5 uur geleden

5 uur geleden

CU en SGP willen stappen op infrastructuur: 'Ik zou zeggen: veel geld erbij'
Jetten wil flink wat woningen bouwen, maar volgens Bikker moet daarbij ook de infrastructuur op orde zijn. Een huis bouwen is één ding, zegt ze, maar er moeten ook goede wegen en andere voorzieningen naartoe.

Het kabinet bekijkt momenteel hoe het geld voor infrastructuur anders kan worden verdeeld: welke opknapbeurten krijgen voorrang? Er komt ook extra geld beschikbaar, maar dat is bij lange na niet genoeg om al het achterstallige onderhoud en de lopende projecten te financieren.

Ook SGP'er Chris Stoffer constateert dat. Hij moedigt het kabinet aan de problemen aan te pakken. "Ik zou zeggen: veel geld erbij voor onderhoud, daar wordt heel Nederland blij van." Concrete acties verlangt hij vooralsnog niet.

5 uur geleden

Jetten deelt zorgen over schade met AI: 'Ook af en toe wat terugdoen'
Dassen van Volt adresseert zijn zorgen over AI aan Jetten. Hij pleit voor een "AI-adempauze", maar daarvoor moet vooral de druk op China en de VS, landen die veel investeren in AI, worden opgevoerd. Jetten wil hiermee aan de slag met een grotere groep landen als hij volgende week in New York is voor de Algemene Vergadering van de VN.

PVV-leider Wilders stipt een ander probleem aan. Want hoe kun je je als land wapenen tegen AI? "We zullen ons niet alleen moeten verdedigen", zegt Wilders. "Maar ook hetzelfde doen de andere kant op." Volgens hem is de mogelijkheid om met AI slechte dingen te doen "ongekend".

Afspraken maken met bijvoorbeeld Rusland en China heeft volgens Wilders niet veel zin. "Die zijn niet te vertrouwen, al maak je duizend afspraken." Tegelijkertijd moet je jezelf niet te veel belemmeringen opleggen. "Anders kun je zelf geen digitale tank meer bouwen om als het nodig is terug te schieten."

Volgens Jetten slaat Wilders hiermee de spijker op z'n kop. "AI is potentieel een supergrote bedreiging voor onze nationale veiligheid", zegt de premier. Wat hem betreft moeten internationaal afspraken worden gemaakt om AI te beteugelen, maar dat is niet genoeg. "We moeten ons hier in Europees verband zo goed mogelijk tegen tegen wapenen, maar ook af en toe wat terugdoen."

6 uur geleden

Na een korte sanitaire pauze gaat Jetten nu in op inhoudelijke vragen die gisteren zijn gesteld. De eerste vragen gaan over de economie. Daarna volgen nog de blokjes binnenland, internationaal en sociale zekerheid.

6 uur geleden

6 uur geleden

Eerdmans wil erkenning onenigheid binnen coalitie: 'Dan kan je verder'
Eerdmans probeert op nog weer een andere wijze Jetten kleur te laten bekennen. Ziet de premier dat er in de coalitie twee partijen zijn die naar een samenwerking met links neigen (D66 en CDA, red.), en één naar rechts (VVD, red.)?

"Er zijn drie partijen in de coalitie die zeggen dat de voorkeur is om tot een breed akkoord te komen dat op stabiele steun kan rekenen. Dat is de inzet." En als partijen daar niet toe bereid zijn, dan gaat het kabinet kijken of er op deelonderwerpen een meerderheid te vinden is.

"Als je de basisanalyse deelt dat er een verschil is, dan weet iedereen waar we aan toe zijn", vindt Eerdmans. "Als je dat erkent, dan kan je verder."

De door hem gewenste erkenning geeft Jetten niet. Hij blijft het eerder gemelde standpunt van het kabinet herhalen.

7 uur geleden

Struijs: De warming-up duurt te lang
Ook Jan Struijs (50PLUS) raakt gefrustreerd. "Ga meters maken, want we blijven te lang in een fase zitten waar niemand op zit te wachten. Mijn oproep is: laat de warming-up niet te lang duren en maak de opstelling bekend."

Jetten kan de sportmetaforen wel waarderen. "We zijn uit de startblokken, dat is deze miljoenennota. We gaan de komende weken de sprint graag met u afleggen om over de finishlijn te komen."

7 uur geleden

Kabinet en oppositie gaan er niet uitkomen
Na een uur debatteren kunnen we al voorzichtig de conclusie trekken dat Jetten en de oppositie er vandaag niet uit gaan komen. Van links tot rechts roepen partijleiders de premier op een keuze te maken, maar het kabinet blijft volhardend vasthouden aan brede steun.

Volgens Jetten biedt dit meer stabiliteit. Hoe meer partijen een koers steunen, hoe minder groot de kans dat een volgend kabinet een grote koerswijziging zal inzetten. Daar zit een kern van waarheid in, maar tot nu toe zorgt de houding van het kabinet juist voor instabiliteit en frustratie bij de oppositie. D66, VVD en CDA zijn het onderling gewoon (nog steeds niet) eens over met wie ze willen samenwerken.

In augustus zei Jetten al dat men een keer moest ophouden met het "eindeloze gezeur over links en rechts". We zijn dus nog geen stap verder. Ook toen riep de oppositie al op om te kiezen, omdat zij met name op het gebied van de lastenverdeling grote onderlinge verschillen zien.

7 uur geleden

DENK kritisch op samenwerkingspartners: 'Premier wil niet normeren'
DENK-voorman Stephan van Baarle spreekt Jetten aan op het feit dat zijn kabinet ook gesprekken voert of heeft gevoerd met JA21 en Groep Markuszower. Hij hekelt de islamstandpunten van de partijen en wijst op uitspraken die JA21-Kamerlid Annabel Nanninga in het verleden gedaan en korter geleden, de omstreden uitspraken van Gidi Markuszower.

"We zijn het zeker niet op alles eens", zegt Jetten. "Dat moge duidelijk zijn. Wij niet als kabinet met alle fracties en ik niet als partijleider met de partij in kwestie."

Toch vindt Van Baarle dat Jetten niet goed genoeg normeert. "Deze minister-president nodig groepen uit waar xenofobe uitspraken worden gedaan, verschrikkelijke voorstellen en racistische uitspraken. Hij wil niet normeren. Een D66-premier is dingen normaal aan het maken die nooit normaal gemaakt mogen worden."

Onzin, vindt Jetten. "Ik normeer op het moment dat het moet." Over de uitspraken van Marksuzower en de samenwerking met bepaalde partijen heeft het kabinet eerder dit jaar nog uitgebreid gedebatteerd.

7 uur geleden

Klaver: 'Sluit uzelf op in een hok met elkaar'
De oppositiepartijen blijven het proberen. Waarom kiest het kabinet niet? "Je móét een richting kiezen wat je wil gaan doen", vindt Klaver. "Sluit uzelf op in een hok met elkaar. Kies met alle informatie wat de richting is. Dan staan er partijen klaar om te werken aan een akkoord, en dat kan snel zijn."

Jetten vindt dat zijn kabinet met deze begroting al richting kiest, maar noemt daarbij vooral de individuele plannen. Dat is niet genoeg voor Klaver, die de begroting "een moeras" noemt en een onrustig najaar voorspelt.

7 uur geleden

De plenaire zaal zit opnieuw propvol. Op deze tweede debatdag zijn vrijwel het hele kabinet en de Kamer weer komen opdraven en zit ook de publieke tribune goed vol.

7 uur geleden

Ook Stoffer zegt: 'Kies, alsjeblieft' 
Chris Stoffer (SGP) is de volgende oppositieleider die het kabinet oproept een keuze te maken. "Laat het niet doorsudderen, want dan gaat het niet. Kies nou een richting. U mag over links of over rechts, maar kies alsjeblieft in het belang van ons land."

7 uur geleden

Bikker: 'U gaat zelf de modderpoel in'
Jetten zegt dat hij heeft onderschat hoeveel tijd het kabinet in augustus nodig had om de wensen van de coalitie in de begroting te zetten. Daardoor was er geen tijd meer voor een "tweede en laatste" gespreksronde met oppositiepartijen, waaronder de CU van Mirjam Bikker.

Een lerend proces, ziet Bikker bij Jetten. "Tegelijkertijd: als het kabinet het zelf niet eens is, is het voor ons lastig praten."

Als dit kabinet dit gedrag blijft vertonen, "dan gaat u zelf de modderpoel in", waarschuwt Bikker. "Wij zitten er constructief is, maar wordt het eens als kabinet."

7 uur geleden

7 uur geleden

Eerdmans: 'U draait weg voor de vraag, gaat u over links of rechts?
Ook Joost Eerdmans (JA21) wil duidelijkheid. Het kabinet kan volgens hem niet JA21 en PRO tevreden houden. Vooral het belastingplan is ingewikkeld, want daarbij gaat het om de lastenverdeling tussen werkenden, vermogenden en bedrijven. "Het is zo'n groot verschil, dus ik wil duidelijkheid. Gaat u over links of rechts?"

Eerdmans wordt vuriger na een lang antwoord van Jetten over de verschillende handreikingen in het belastingplan. "U draait weg voor de vraag. Het belastingplan dat er nu ligt is voor links en rechts te weinig. Breed gaat niet lukken. Gaat de premier over links of rechts? Wat wordt het?"

Jetten blijft bij zijn antwoord. Hij vindt het niet verstandig om nu al een keuze te maken. Dat zou "het land tekortdoen".

8 uur geleden

Klaver: 'Dit was het recept voor ellende'
Jetten legt nogmaals uit dat hij de oppositiepartijen de komende tijd wil uitnodigen voor een gesprek om te zien of er brede steun kan komen. De premier heeft nog geen plan over hoe hij deze gesprekken wil vormgeven. Jetten kan zich voorstellen dat sommige leiders samen op gesprek komen, maar staat ook open voor een-op-een-gesprekken.

Klaver ziet dit niet zitten. "Ik maak me grote zorgen. Want u moet wel kiezen welke route u wil lopen. Dit is wat er afgelopen maanden al is gebeurd en dit was volgens mij het recept voor ellende. Er liggen al wensen. Als u die ziet, welke route kiest u dan?"

8 uur geleden

Kabinet zet nog steeds in op breed akkoord
"Welke route ziet het kabinet voor zich? Ik denk dat velen nog in verwarring zijn na gisteren", zegt Klaver (PRO). "Dat lag zeker niet aan ons", grapt Jetten.

De premier maakt vervolgens duidelijk dat het kabinet nog steeds inzet op een totaaldeal met brede oppositiesteun. Volgens Jetten zorgt dat voor meer stabiliteit en voorkomt dat een jojobeleid als een volgend kabinet aantreedt.

"De drie coalitieleiders hebben ook een voorkeur voor een breed akkoord", zegt Jetten. Hij wil vanaf morgen al oppositieleiders uitnodigen voor een gesprek.

8 uur geleden

Wilders pakt meteen zijn moment
Na de inleiding van Jetten pakt PVV-leider Geert Wilders meteen zijn moment. Hij had gisteren al aangekondigd waarschijnlijk met een motie van wantrouwen te komen en herhaalt ook nu dat hij weinig vertrouwen heeft in het kabinet-Jetten. Een artikel dat vanochtend in het AD is verschenen onderstreept dat volgens hem. Ministers geven in dat artikel hun mening over het werk van Jetten.

"Dikke messen in uw rug van de mensen om u heen", vindt Wilders. "Als ik u was, zou ik uw biezen pakken."

Dat Wilders "zulke zware woorden verbindt" aan het AD-artikel zegt volgens Jetten meer over de PVV-leider zelf.

8 uur geleden

Jetten: Mensen verwachten dat we samen problemen aanpakken
"Hoe komt Nederland weer vooruit?", is volgens Jetten de vraag die verweven is in deze begroting. Hij doet direct een beroep op de Kamer door uit te spreken dat Nederlanders verwachten dat politici samen problemen aanpakken. "We hebben een stap in uw richting gezet met deze begroting. We hebben goed geluisterd. Er zitten veel handreikingen in. We praten de komende weken graag met u door."

De premier staat in zijn inleiding verder stil bij de internationale onzekerheid en grote binnenlandse opgaven, zoals meer woningen bouwen en het oplossen van de stikstofcrisis.

8 uur geleden

Jetten in zijn werkkamer voorafgaand aan de tweede debatdag.

8 uur geleden

Route naar begrotingssteun blijft vaag: 'Even bij ons shoppen? De groeten!'
De coalitie is op de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen niet dichter bij een akkoord met de oppositie gekomen. De optie om dan maar per begroting naar een meerderheid te zoeken kwam nadrukkelijker op tafel te liggen. Lees hier verder wat er gisteren is gebeurd.

9 uur geleden

Jetten vandaag in debat met Kamer
Goedemorgen en welkom in dit liveblog! Vandaag is de tweede dag van het jaarlijkse marathondebat na Prinsjesdag. Gisteren gingen de partijen in de Kamer met elkaar in debat en vandaag is het aan premier Rob Jetten om met de Kamer in debat te gaan.

Net als gisteren belooft het een lange dag te worden. Nadat Jetten alle vragen vanuit de Kamer heeft beantwoord, is het nog de beurt aan de partijen om hun tweede zegje te doen en moties in te dienen.