Wpadł w pułapkę rosyjskiej FSB. 16 lat kolonii karnej za notatkę o czołgach

Wstrząsające kulisy zatrzymania amerykańskiego dziennikarza w Rosji. Evan Gershkovich, korespondent "The Wall Street Journal", po raz pierwszy szczegółowo opisał, jak padł ofiarą misternie przygotowanej operacji rosyjskiej Federalnej Służby Bezpieczeństwa. W swoim nowym reportażu ujawnia, jak zwykłe spotkanie w restauracji zamieniło się w dramatyczny początek 16-letniej odsiadki w rosyjskim więzieniu.

Dziennikarz Evan Gershkovich podczas usłyszenia wyroku za szpiegostwo (fot. ALEXANDER NEMENOV) /AFP/East News

Wiosną 2023 roku Evan Gershkovich, doświadczony dziennikarz amerykańskiego dziennika, wybrał się do Jekaterynburga – miasta będącego jednym z kluczowych ośrodków rosyjskiego przemysłu obronnego. Jego celem było zebranie materiałów do artykułu o produkcji wojskowej w Rosji. W trakcie pracy spotkał się dwukrotnie z przewodniczącym związku zawodowego jednej z lokalnych fabryk.

Podczas drugiego spotkania, które odbyło się w popularnej stekowni, rozmówca Gershkovicha niespodziewanie przekazał mu ręcznie przepisane tabele z danymi. Według źródła, miały one dotyczyć produkcji rosyjskich czołgów. 

Zatrzymanie na oczach wszystkich

Gdy Gershkovich notował przekazywane informacje, nagle usłyszał odgłos marszu. Zaskoczony podniósł wzrok i zobaczył grupę zamaskowanych mężczyzn zbliżających się do jego stolika. "Przeszył mnie strach – czy naraziłem mojego informatora? Jednak natychmiast ogarnęła mnie panika. Instynktownie próbowałem ukryć papiery między ławką a ścianą„ – wspomina dziennikarz w opublikowanym fragmencie swojej książki ”This Cursed Beautiful Land".

Mężczyźni bez wahania przystąpili do akcji. Gershkovich został brutalnie wyciągnięty zza stołu, skuty kajdankami, a na głowę założono mu czarny worek. Następnie przewieziono go do furgonetki, gdzie podczas przesłuchania był duszony i bity w brzuch.

Pułapka FSB i decyzja Putina

Dopiero po uwolnieniu Gershkovich dowiedział się, jak dokładnie wyglądał plan FSB. Okazało się, że rosyjskie służby miały przygotowany „plan awaryjny” – jeśli operacja w Jekaterynburgu by się nie powiodła, zamierzano zatrzymać dziennikarza podczas kolejnej podróży, tym razem na Syberię.

Według Gershkovicha, oba spotkania z informatorem były starannie zaplanowane przez FSB, by przekonać prezydenta Władimira Putina, że amerykański dziennikarz jest szpiegiem. „Putin, jak mi się wydaje, całkowicie uwierzył w tę narrację” – pisze reporter.

16 lat więzienia i wymiana więźniów

Evan Gershkovich stał się pierwszym od czasów zimnej wojny amerykańskim dziennikarzem aresztowanym w Rosji pod zarzutem szpiegostwa. Sąd skazał go na 16 lat kolonii karnej. Dopiero w sierpniu 2024 roku został uwolniony w ramach głośnej wymiany więźniów między Wschodem a Zachodem.

Dziennikarz podkreśla, że przed wyjazdem do Rosji on i jego redakcja byli świadomi ryzyka. Ustalono, że nie powinien przyjmować żadnych dokumentów od źródeł. Jednak podczas spotkania w stekowni informator wręczył mu papiery wbrew wcześniejszym ustaleniom.

Gershkovich przez lata relacjonował zatrzymania innych Amerykanów w Rosji, a także ataki na rosyjskich dziennikarzy. Jednak, jak pisze, w środowisku korespondentów panowało przekonanie, że cudzoziemcy są w pewnym sensie chronieni – mogli być wydaleni z kraju, ale nie aresztowani. Jego przypadek pokazał, że ta niepisana zasada przestała obowiązywać.

Kreml nie odniósł się oficjalnie do najnowszych rewelacji Gershkovicha. W jednym z wywiadów, udzielonym w lutym 2024 roku amerykańskiemu dziennikarzowi Tuckerowi Carlsonowi, prezydent Putin stwierdził, że reporter został „przyłapany na gorącym uczynku” podczas zbierania tajnych informacji. Sam Gershkovich, jego redakcja oraz rząd Stanów Zjednoczonych stanowczo zaprzeczają zarzutom o szpiegostwo.