Van ouderenzorg tot pensioen: Burnham wil 'pleister eraf trekken' bij verdeelde Britten

Fleur Launspachcorrespondent Verenigd Koninkrijk en Ierland

"All together now." Met die woorden opende premier Andy Burnham vandaag zijn toespraak op het Labour-partijcongres in Liverpool. Het was een verwijzing naar The Beatles, het wereldberoemde erfgoed van de stad waar hij zijn partij en het land toesprak, voor het eerst als leider van de Britse sociaaldemocraten.

"Samen trekken we een streep onder de verdeeldheid", zei de premier, die twee maanden geleden aantrad als opvolger van Starmer. "En trekken we het land dat op het verkeerde pad is beland weer recht."

Het kernwoord van Burnham is hoop. Het wordt geprojecteerd op billboards van partijbijeenkomsten en is diep verweven in al zijn toespraken. "Hoop komt voort uit een eerlijk politiek gesprek."

Burnham beloofde een grote speech, en dat werd het ook. Tjokvol risicovolle beleidsplannen, ambities en tranen van zowel het publiek als de premier zelf. Burnham verloor twee weken geleden zijn vader aan alzheimer en vanuit die emotionele ervaring pleitte hij er in Liverpool voor de zorg voor ouderen te hervormen. Een stekelig dossier waar voorgaande Britse regeringen op vastliepen of hard voor wegrenden.

Ouderenzorg is in Groot-Brittannië voor een groot deel van de bevolking onbetaalbaar. De exorbitante zorgkosten kunnen erfenissen opslokken en mensen dwingen hun huis te verkopen. Bovendien houden ouderen die eigenlijk naar een verzorgingstehuis moeten, ziekenhuisbedden bezet. "Het is laf om het niet aan te pakken", vindt de premier, ook al wordt het aanpakken van dit dossier politieke zelfmoord genoemd.

"Iemand moet de pleister eraf trekken en ik ga het doen", zei Burnham. Hij stelde voor een nieuwe nationale zorgdienst op te zetten, een pot waar iedereen aan meebetaalt. Om dat mogelijk te maken gaat hij morrelen aan een ander explosief dossier: het zogenoemde 'slot' op pensioenen, een regeling waarbij pensioenen standaard meestijgen met de inflatie. Deze regeling drukt zwaar op de staatskas.

Het 'pensioenslot' ligt gevoelig bij ouderen, een grote kiezersgroep. Maar Burnham wijst erop dat ze er in ruil betere ouderenzorg voor terugkrijgen. En daarmee pakt Burnham twee grote taboes tegelijk aan: de problematische Britse ouderenzorg en de lang beschermde pensioenen.

Een ander lastig dossier dat Burnham wil aanpakken is de Brexit. "Laten we eerlijk zijn", zei hij. "Het heeft ons meer kwaad dan goed gedaan." Hij wil een top tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie later dit jaar gebruiken om het land uit te leggen wat volgens hem de verschillende opties zijn voor de langetermijnrelatie met Europa, de grootste handelspartner van de Britten. "Ik zal kijken of we consensus kunnen bereiken over een van die opties", zei hij.

Burnham belooft meer hervormingen, ook van het Britse kiesstelsel. Bij de volgende verkiezingen wil hij een discussie ontketenen over het first-past-the-post-systeem, waarbij een zetel gaat naar de kandidaat met de meeste stemmen en de rest van de stemmen niet meer meetelt. De premier wil een beweging richting een systeem van evenredige vertegenwoordiging.

Burnham besteedde nauwelijks aandacht aan het thema immigratie. Daarmee liet hij zien dat dat thema volgens hem niet de politieke zuurstof verdient die het van rechtse partijen krijgt.

Het centrale thema 'hoop' komt niet zonder prijskaartje. De Britse economie laat weliswaar voorzichtige groei zien, met 0,4 procent in juli na jarenlange stagnatie, maar er is weinig financiële speelruimte. De rente op Britse staatsleningen ligt hoog, waardoor de overheid steeds meer moet betalen om haar schulden te financieren en er minder geld overblijft voor andere uitgaven.

Daarnaast kan de oorlog met Iran de energieprijzen verder opdrijven en daarmee de inflatie aanwakkeren. In oktober volgt de staatsbegroting van de minister van Financiën, een moment waarop moet blijken hoe de Britse regering grote beleidsplannen wil financieren.

Burnham kreeg meerdere staande ovaties en de beleidsaankondigingen volgden elkaar in zo'n rap tempo op dat de BBC het nauwelijks kon bijhouden in het liveblog.

Zoals Burnham zelf erkende hebben zijn plannen grote politieke risico's en zal het niet makkelijk zijn om de kiezer ervan te overtuigen. Hij sprak door zijn eigen tranen heen over zijn overleden vader, over hoe zijn diepgewortelde politieke ideeën zijn gevormd door persoonlijke ervaringen en over het land dat hij wil achterlaten voor zijn kinderen.

Tegen zijn publiek zei hij: "U kunt het oneens zijn met dingen die ik vandaag heb gezegd. Maar ik heb u gegeven wat volgens u vaak in de politiek ontbreekt: eerlijkheid, ideeën en een duidelijke richting voor dit land, waar we allemaal van houden."